MAŁE ODKRYCIA, WIELKA PRZYRODA

Atlas grzybów. Poznaj leśnych sąsiadów.

100 gatunków, ich różne nazwy i podobni sąsiedzi. Poznaj grzyby rurkowe, blaszkowe i niezwykłe formy — od borowików po siedzunie.

Budowa owocnika

„Niezalecane” oznacza gatunki o spornej ocenie spożywczej lub wymagające szczególnej ostrożności. Kategoria w atlasie nie potwierdza rozpoznania znalezionego okazu.

Znalezione gatunki: 100 / 100 w atlasie

Jadalny

Pleurotus ostreatus

Boczniak ostrygowaty

Boczniak ostrygowaty tworzy na drewnie skupienia kapeluszy ułożonych jeden nad drugim. To gatunek spotykany także w chłodniejszej części roku, gdy wiele innych grzybów już nie owocnikuje.

Jadalny

Boletus pinophilus

Borowik sosnowy

Masywny owocnik o ciepłym, czerwonobrązowym kapeluszu należy do grupy prawdziwków. Nazwa dobrze podpowiada typowe otoczenie, jednak znalezienie grzyba pod sosną nie wystarcza do oznaczenia gatunku.

Jadalny

Boletus edulis

Borowik szlachetny

Znany również jako prawdziwek. Jeden z najbardziej rozpoznawalnych mieszkańców polskich lasów, związany z różnymi gatunkami drzew.

Jadalny

Boletus reticulatus

Borowik usiatkowany

Ten krewniak prawdziwka potrafi pojawić się już przed początkiem lata. Przy oglądaniu warto zestawić fakturę kapelusza, barwę porów i rysunek na trzonie, ponieważ sama siateczka jest cechą zmienną.

Niejadalny

Sarcoscypha austriaca

Czarka austriacka

Czarka austriacka jest jednym z czerwonych, miseczkowatych grzybów widocznych pod koniec zimy i wiosną. Owocniki wyrastają na drobnych gałęziach, które mogą być schowane pod liśćmi. Jasna, delikatnie filcowata strona zewnętrzna kontrastuje z czerwonym wnętrzem. Odróżnienie jej od blisko spokrewnionych czarek wymaga cech mikroskopowych, więc samo zdjęcie zazwyczaj nie rozstrzyga oznaczenia.

Jadalny

Coprinus comatus

Czernidłak kołpakowaty

Czernidłak kołpakowaty często wyrasta w pobliżu ludzkich siedzib, nawet na młodych trawnikach. Jego wydłużony kapelusz szybko dojrzewa, ciemnieje od brzegu i rozpływa się w czarną ciecz.

Niezalecany

Coprinopsis atramentaria

Czernidłówka pospolita

Czernidłówka pospolita wyrasta gęstymi wiązkami, nieraz pozornie wprost z ziemi ponad zagrzebanym drewnem. Szare kapelusze z wiekiem ciemnieją, a ich brzegi rozpływają się. Zawarte w grzybie substancje mogą wywołać zatrucie w połączeniu z alkoholem, również wypitym po pewnym czasie. Z tego powodu atlas nie zaleca jej spożywania.

Jadalny

Macrolepiota procera

Czubajka kania

Duży grzyb blaszkowy o parasolowatym pokroju. Pomyłka z trującymi gatunkami może mieć ciężkie skutki; to nie jest dobry gatunek do nauki samodzielnego zbierania.

Jadalny

Aleuria aurantia

Dzieżka pomarańczowa

Dzieżka pomarańczowa tworzy płytkie miseczki, które wyglądają jak kawałki intensywnie zabarwionej skórki pomarańczy. Wyrasta bez wyraźnego trzonu bezpośrednio na ziemi. Wnętrze jest bardziej jaskrawe niż bledsza strona zewnętrzna, a starsze brzegi falują. Podobne drobne miseczkowate grzyby wymagają porównania wielkości, podłoża oraz obecności trzonka.

Trujący

Tricholoma saponaceum

Gąska mydlana

Gąska mydlana ma tak zmienne ubarwienie, że różne owocniki mogą wyglądać jak odrębne gatunki. Nazwa nawiązuje do zapachu mydła, lecz nie zawsze jest on wyraźny. Uszkodzony miąższ może powoli różowieć lub czerwienieć, zwłaszcza przy podstawie trzonu. Obserwacja tych cech służy opisowi, a nie sprawdzaniu przydatności do jedzenia.

Jadalny

Tricholoma portentosum

Gąska niekształtna

Gąska niekształtna, często nazywana siwką, pojawia się pod koniec jesiennego sezonu. Jej szary kapelusz ma ciemne włókienka rozchodzące się od środka ku nieregularnemu brzegowi.

Trujący

Tricholoma pardinum

Gąska tygrysia

Gąska tygrysia należy do trujących szarych gąsek, które mogą przypominać gatunki zbierane do jedzenia. Zwracają uwagę jej masywna sylwetka i duże, ciemniejsze łuski na kapeluszu. Wyrasta pojedynczo lub w grupach pod drzewami liściastymi i iglastymi. Ani rozmiar, ani wzór łusek nie zastępują porównania wszystkich cech owocnika.

Niezalecany

Tricholoma equestre

Gąska zielonka

Gąska zielonka jest późnojesiennym gatunkiem o żółtozielonych owocnikach. Choć tradycyjnie ją zbierano, w tym atlasie otrzymuje kategorię „Niezalecany” ze względu na opisywane zatrucia.

Jadalny

Lepista personata

Gąsówka dwubarwna

Gąsówka dwubarwna łączy stonowany, beżowoszary kapelusz z fioletowymi włókienkami na trzonie. Jej masywne owocniki bywają ukryte w trawie i mogą tworzyć kręgi. W porównaniu z gąsówką fioletowawą fiolet jest mniej rozległy, ale jego intensywność też się zmienia. Warto oglądać całe owocniki, nie sam kolor widoczny z góry.

Jadalny

Lepista nuda

Gąsówka fioletowawa

Gąsówka fioletowawa pojawia się często w rozległych grupach, szeregach lub kręgach późną jesienią. Młode owocniki przyciągają liliową barwą, która na kapeluszu stopniowo ustępuje brązom. Trzon zwykle zachowuje chłodniejszy odcień. Zmienność koloru wraz z wiekiem utrudnia porównywanie okazów; podobne fiolety występują także u zasłonaków.

Niezalecany

Russula aeruginea

Gołąbek białozielonawy

Gołąbek białozielonawy ma szarozielony lub oliwkowy kapelusz i stosunkowo krótki, biały trzon. Wyrasta pod brzozami, również pomiędzy sosnami. Źródło opisuje jadalność z zastrzeżeniami i dolegliwości po surowych owocnikach. W atlasie otrzymuje kategorię niezalecaną także ze względu na groźną pomyłkę z muchomorem zielonawym o podobnej barwie kapelusza.

Niejadalny

Russula foetens

Gołąbek śmierdzący

Gołąbek śmierdzący tworzy duże, ochrowobrązowe kapelusze, początkowo niemal kuliste i silnie śluzowate. Starsze owocniki rozpościerają się, odsłaniając wyraźnie karbowany brzeg. Wnętrze trzonu szybko staje się komorowate. Należy do grupy podobnych gołąbków o nieprzyjemnym zapachu; porównanie zapachu i sylwetki może pomóc w nauce, lecz nie zastępuje pełnego oznaczenia.

Jadalny

Russula vesca

Gołąbek wyborny

Gołąbek wyborny ma zazwyczaj przygaszony różowobrązowy kapelusz i krótki, mocny trzon. Jego barwa może jednak płowieć, dlatego stare egzemplarze wyglądają inaczej niż młode.

Trujący

Russula emetica

Gołąbek wymiotny

Gołąbek wymiotny łączy czerwony kapelusz z białym, kruchym trzonem. W miarę starzenia czerwień może wyraźnie blednąć, a brzeg kapelusza staje się karbowany. Rośnie w wilgotnych lasach, często wśród mchów. Podobne czerwone gołąbki bywają trudne do rozdzielenia, dlatego wygląd pojedynczego kapelusza nie wystarcza do ustalenia gatunku ani jadalności.

Jadalny

Russula cyanoxantha

Gołąbek zielonawofioletowy

Gołąbek zielonawofioletowy nie ma jednego stałego koloru kapelusza: zieleń miesza się u niego z fioletem lub odcieniami winnymi. Tworzy duże, zwarte owocniki, pojedynczo albo w niewielkich grupach.

Jadalny

Russula virescens

Gołąbek zielonawy

Gołąbek zielonawy zwykle wyrasta pojedynczo na leśnej ziemi. Jego masywny owocnik zwraca uwagę zielonkawym kapeluszem, którego sucha powierzchnia często dzieli się na drobne poletka.

Niejadalny

Tylopilus felleus

Goryczak żółciowy

Młody goryczak może do złudzenia przypominać prawdziwka, ponieważ jego pory są jeszcze białe. W miarę dojrzewania różowieją, a na trzonie dobrze widać ciemny rysunek o szerokich oczkach.

Trujący

Galerina marginata

Hełmówka jadowita

Niewielka hełmówka jadowita rośnie na martwym drewnie i zmienia odcień kapelusza wraz z wilgotnością. Jest śmiertelnie trująca, dlatego podobieństwo do łuszczaka zmiennego wymaga szczególnej ostrożności.

Niejadalny

Fomes fomentarius

Hubiak pospolity

Hubiak pospolity tworzy twarde, kopytowate owocniki, które pozostają na drzewie przez kolejne sezony. Na ich powierzchni widać strefy przyrostu, a na spodzie drobne pory. Stare owocniki zwykle szarzeją. W obserwacji warto uwzględnić kształt, barwę brzegu i gatunek drzewa, ponieważ podobną sylwetkę mają również inne wieloletnie huby.

Jadalny

Hydnum repandum

Kolczak obłączasty

Kolczak obłączasty pokazuje, że spód kapelusza nie zawsze tworzą blaszki lub rurki. U tego jasnego grzyba znajdują się tam drobne, kruche kolce, częściowo schodzące na trzon.

Jadalny

Hydnum rufescens

Kolczak rudawy

Kolczak rudawy od góry może przypominać niewielką kurkę, lecz pod kapeluszem ma kruche kolce. Jego owocniki zwykle są smuklejsze i intensywniej pomarańczowe niż u kolczaka obłączastego. Rośnie na ziemi, często grupami. W obrębie kolczaków istnieją jednak bardzo podobne gatunki, których rozróżnienie może wymagać obejrzenia zarodników pod mikroskopem.

Jadalny

Leccinellum pseudoscabrum

Koźlarek grabowy

Ten ciepłolubny grzyb można spotkać już na początku lata pod grabami. Jego kapelusz bywa mocno pomarszczony, a uszkodzony miąższ przechodzi od różowego zabarwienia do ciemnego.

Jadalny

Leccinum scabrum

Koźlarz babka

Brązowy kapelusz na jasnym, szorstkim trzonie to znajomy widok pod brzozami. Nazwa „kozak” nie oznacza jednak zawsze babki, ponieważ podobnych gatunków koźlarzy jest więcej.

Jadalny

Leccinum aurantiacum

Koźlarz czerwony

Ceglasty kapelusz wyróżnia tego koźlarza na tle liści osiki, z którą jest związany. Podczas porównywania czerwonych koźlarzy trzeba uwzględnić zarówno drzewa w otoczeniu, jak i barwę łuseczek młodego trzonu.

Jadalny

Leccinum versipelle

Koźlarz pomarańczowożółty

Jasnopomarańczowy kapelusz i czarne punkty na trzonie tworzą u młodych owocników wyraźny kontrast. To jeden z koźlarzy, przy których obserwacja drzew w otoczeniu pomaga uporządkować podobieństwa między gatunkami.

Jadalny

Neoboletus luridiformis

Krasnoborowik ceglastopory

Ciemny kapelusz i gwałtowne sinienie to charakterystyczne elementy wyglądu tego borowika. Najważniejszym szczegółem przy porównaniu z borowikiem ponurym jest powierzchnia trzonu: ziarenka zamiast siateczki.

Trujący

Paxillus involutus

Krowiak podwinięty

Olszówka to dawna potoczna nazwa krowiaka podwiniętego, grzyba niebezpiecznie trującego mimo historii jego spożywania. Owocniki mają masywną sylwetkę i kapelusz z brzegiem długo zawiniętym do środka.

Trujący

Rubroboletus satanas

Krwistoborowik szatański

To rzadko spotykany, masywny borowik o zaskakująco jasnym kapeluszu. Potoczne określenie „szatan” bywa używane także wobec innych gatunków, dlatego w atlasie podajemy jednoznaczną nazwę naukową.

Jadalny

Craterellus cornucopioides

Lejkowiec dęty

Lejkowiec dęty wygląda jak ciemna trąbka wyrastająca ze ściółki. Wnętrze lejka sięga aż do podstawy, a powierzchnia zewnętrzna jest jaśniejsza i pozbawiona typowych blaszek. Owocniki często rosną licznie, lecz ich barwa zlewa się z mokrymi liśćmi. Porównanie obu stron lejka pomaga odróżniać podobne, szare gatunki.

Jadalny

Craterellus tubaeformis

Lejkowiec trąbkowy

Lejkowiec trąbkowy jest drobnym grzybem o brązowawym, lejkowatym kapeluszu i żółtawym trzonie. Bywa liczny w mchu, gdzie cienkie kapelusze łatwo przeoczyć. Na spodzie znajdują się rozgałęziające listewki. Dawna nazwa pieprznik trąbkowy nadal pojawia się w atlasach, dlatego przy porównywaniu opisów warto sprawdzać również nazwę łacińską.

Trujący

Clitocybe rivulosa agg.

Lejkówka jadowita

Drobna, jasna lejkówka rosnąca w trawie może zostać pomylona z grzybami zbieranymi poza lasem. Nazwa Clitocybe rivulosa agg. oznacza tu szersze ujęcie grupy, w której grzyby.pl umieszcza także nazwę Clitocybe dealbata.

Niezalecany

Hygrophoropsis aurantiaca

Lisówka pomarańczowa

Lisówka pomarańczowa jest delikatniejsza od kurki i ma pod kapeluszem rzeczywiste blaszki. Źródła różnie oceniają jej jadalność: atlas grzyby.pl wymienia dolegliwości po większych ilościach, a poradnik Lasów Państwowych zalicza ją do niejadalnych.

Jadalny

Kuehneromyces mutabilis

Łuszczak zmienny

Łuszczak zmienny zmienia barwę kapelusza wraz z wilgotnością: schnący środek jaśnieje szybciej niż brzeg. Tworzy skupienia na rozkładającym się drewnie, często przez znaczną część roku. Jest opisywany jako jadalny, ale bardzo podobna hełmówka jadowita stanowi śmiertelne zagrożenie. Zdjęcie kępy ani rodzaj pniaka nie zapewniają bezpiecznego rozpoznania.

Jadalny

Suillus viscidus

Maślak lepki

Maślak lepki należy do grzybów związanych z modrzewiami. Jego kapelusz przyjmuje stonowane odcienie szarości, beżu i brązu, a podczas wilgoci pokrywa się śluzem. Jasne pozostałości osłony mogą zwisać z brzegu. W porównaniu z maślakiem żółtym uwagę zwracają chłodniejsza kolorystyka oraz szarawe, z czasem ciemniejące pory.

Jadalny

Suillus variegatus

Maślak pstry

Maślak pstry odbiega wyglądem od śluzowatych krewniaków dzięki filcowatej powierzchni kapelusza. Jego żółtawobrązowa barwa i płowooliwkowy spód dobrze współgrają z otaczającą go ściółką.

Jadalny

Suillus collinitus

Maślak rdzawobrązowy

Ten maślak rośnie pod sosnami na wapiennym podłożu i może przypominać maślaka ziarnistego. Na lepkiej powierzchni jego brązowego kapelusza widać ciemniejsze włókienka. Warto zanotować drzewo rosnące obok oraz budowę całego owocnika, ponieważ na podobnych glebach spotyka się również maślaka trydenckiego, związanego z modrzewiami, a nie z sosnami.

Jadalny

Suillus bovinus

Maślak sitarz

Sitarze potrafią tworzyć duże grupy, a sąsiednie owocniki bywają ze sobą zrośnięte. Zwracają uwagę dużymi, nieregularnymi otworami na spodzie kapelusza i sprężystym miąższem.

Jadalny

Suillus granulatus

Maślak ziarnisty

Ten maślak często pojawia się grupami w otwartych miejscach w sąsiedztwie sosen. Mokry kapelusz zatrzymuje drobiny podłoża, a po wyschnięciu jego powierzchnia wyraźnie błyszczy.

Jadalny

Suillus luteus

Maślak zwyczajny

Gatunek związany z sosnami. Jego kapelusz szczególnie po deszczu ma charakterystyczną lepką powierzchnię.

Jadalny

Suillus grevillei

Maślak żółty

Obecność modrzewia jest szczególnie ważną wskazówką przy obserwacji tego maślaka. Owocniki mają żółtą tonację, lecz kapelusz może zawierać sporo pomarańczowej czerwieni lub brązu.

Niezalecany

Hypholoma lateritium

Maślanka ceglasta

Maślanka ceglasta tworzy dość duże owocniki z czerwonawym środkiem kapelusza i jaśniejszym brzegiem. Kępy pojawiają się głównie na martwym drewnie liściastym. Źródło odnotowuje różne zwyczaje spożywania, ale opisuje też dolegliwości żołądkowo-jelitowe i uznaje grzyb za niejadalny. Atlas nie zaleca zbioru tego gatunku w celach kulinarnych, również z powodu podobnych maślanek.

Jadalny

Hypholoma capnoides

Maślanka łagodna

Maślanka łagodna tworzy kępy niewielkich żółtobrązowych owocników na drewnie, często późną jesienią. Jej smukłe trzony są jaśniejsze u góry, ciemniejsze przy podstawie. Opisywana jako jadalna, ma jednak groźnych sobowtórów wśród maślanek i hełmówek. Nazwa łagodna nie jest zachętą do sprawdzania smaku, a pora roku nie wyklucza pomyłki.

Trujący

Hypholoma fasciculare

Maślanka wiązkowa

Maślanka wiązkowa tworzy gęste kępki żółtych owocników na rozkładającym się drewnie. Jest trująca, a wspólne miejsce wyrastania nie pozwala utożsamiać jej z opieńkami.

Jadalny

Lactarius salmonicolor

Mleczaj jodłowy

Mleczaj jodłowy to masywny przedstawiciel grupy rydzów, znany również jako mleczaj późnojesienny. W jego opisie istotne jest sąsiedztwo jodeł oraz jasna, pomarańczowożółta barwa kapelusza.

Trujący

Lactarius helvus

Mleczaj płowy

Mleczaj płowy przy wysychaniu wydziela intensywny zapach przypominający przyprawę do zupy. Ma matowy, płowobrązowy kapelusz i skąpo wydzielany, wodnisty sok, którego u starszych owocników może już nie być. Spotyka się go zwłaszcza na wilgotnym podłożu. Zapach kojarzący się z jedzeniem nie świadczy o bezpieczeństwie tego gatunku.

Niejadalny

Lactarius rufus

Mleczaj rudy

Mleczaj rudy może tworzyć liczne grupy na kwaśnym leśnym podłożu. Jego rdzawy kapelusz z wiekiem staje się lejkowaty, lecz często zachowuje spiczasty garbek pośrodku. Wydziela biały sok, podobnie jak wiele innych mleczajów. Barwa kapelusza jest wspólna dla kilku gatunków i nie daje podstaw do oceny przydatności do jedzenia.

Jadalny

Lactarius deliciosus

Mleczaj rydz

Mleczaj rydz tworzy owocniki w sąsiedztwie sosen, również w trawie na obrzeżach borów. Pomarańczowy kapelusz z ciemniejszymi kręgami z czasem zapada się pośrodku.

Jadalny

Lactifluus volemus

Mleczaj smaczny

Mleczaj smaczny ma ciepło zabarwiony, suchy kapelusz i bardzo obficie wydziela biały sok, który z czasem brązowieje. Starsze owocniki mogą pachnieć rybą. Dawne szerokie ujęcie tego gatunku obejmowało kilka podobnych mleczajowców; współczesne badania pokazują, że niektórych okazów nie da się pewnie rozdzielić tylko na podstawie wyglądu.

Jadalny

Lactarius deterrimus

Mleczaj świerkowy

Mleczaj świerkowy należy do grupy grzybów potocznie nazywanych rydzami. W świerkowych młodnikach może wyrastać licznie, a jego pomarańczowe owocniki często pokrywają zielonkawe przebarwienia.

Trujący

Lactarius torminosus

Mleczaj wełnianka

Mleczaj wełnianka tworzy różowawe kapelusze z ciemniejszymi kręgami i kosmatym, podwiniętym brzegiem. Towarzyszy brzozom, również w lasach z przewagą drzew iglastych. Bywa mylony z rydzami, lecz wydziela biały sok. Materiały Lasów Państwowych i sanepidu klasyfikują go jako trujący; historyczne zwyczaje jego przetwarzania nie są wskazówką do spożycia.

Niejadalny

Lactifluus piperatus

Mleczajowiec biel

Mleczajowiec biel ma jasny kapelusz i bardzo gęste blaszki. W odróżnieniu od masywnej chrząstki jego powierzchnia jest gładka, a trzon często smuklejszy. Sucha pogoda może powodować pękanie skórki na drobne pola. Pod nazwą biel można spotkać podobne białe mleczajowce, dlatego karta opisuje cechy obserwacyjne bez próby smakowej.

Niejadalny

Lactifluus vellereus

Mleczajowiec chrząstka

Mleczajowiec chrząstka wyróżnia się masywnym owocnikiem i białym kapeluszem o filcowatej powierzchni. Młode kapelusze wydostają się spod ściółki, dlatego często noszą fragmenty ziemi i liści. To jeden z kilku podobnych jasnych mleczajowców. Oględziny powierzchni kapelusza i rozstawu blaszek są przydatne, lecz nie zawsze pozwalają ustalić gatunek.

Niezalecany

Suillellus luridus

Modroborowik ponury

Oliwkowobrązowy kapelusz i czerwony rysunek trzonu wyróżniają go wśród barwnych borowików. Ponieważ źródła różnie oceniają jego przydatność kulinarną, w tym atlasie oznaczamy go jako niezalecany do zbioru spożywczego.

Niezalecany

Amanita citrina

Muchomor cytrynowy

Muchomor cytrynowy zwykle ma bladożółty kapelusz z nieregularnymi łatkami, ale występują również owocniki niemal białe. U nasady trzonu tworzy dużą bulwę z wyraźną krawędzią. Publiczna karta źródłowa opisuje go jako słabo trujący. W tym atlasie nie zalecamy spożycia, szczególnie ze względu na podobieństwo do śmiertelnie trujących muchomorów.

Jadalny

Amanita rubescens

Muchomor czerwieniejący

Muchomor czerwieniejący tworzy masywne owocniki o brązowawym kapeluszu z różowymi tonami i resztkami osłony. Czerwonawe przebarwienia są szczególnie widoczne w dolnej części trzonu i miejscach uszkodzeń. Choć opisuje się go jako jadalny, przypomina silnie trującego muchomora plamistego. Ocena wymaga obejrzenia całego owocnika, łącznie z podstawą i pierścieniem.

Trujący

Amanita muscaria

Muchomor czerwony

Symbol lasu z czerwonym kapeluszem. Jest grzybem trującym: obserwuj i fotografuj, pozostawiając go w jego naturalnym środowisku.

Trujący

Amanita virosa

Muchomor jadowity

Ten biały muchomor rozwija smukły trzon i kapelusz, który długo zachowuje dzwonkowaty kształt. Jest śmiertelnie trujący, a jego podobieństwo do młodych pieczarek stanowi szczególne zagrożenie.

Trujący

Amanita pantherina

Muchomor plamisty

Brązowy kapelusz z jasnymi łatkami jest charakterystycznym widokiem u muchomora plamistego. To silnie trujący gatunek, który może przypominać inne brązowe muchomory.

Jadalny

Amanita fulva

Muchomor rdzawobrązowy

Muchomor rdzawobrązowy należy do grupy smukłych muchomorów bez pierścienia. Ma gładki, ciepłobrązowy kapelusz z prążkowanym brzegiem oraz workowatą pochwę u podstawy trzonu. Osłona może być częściowo ukryta w ściółce. Brak pierścienia jest cechą tej grupy, lecz sam w sobie nie pozwala odróżnić jej od uszkodzonych muchomorów trujących.

Trujący

Amanita verna

Muchomor wiosenny

Muchomor wiosenny należy do śmiertelnie trujących białych muchomorów. Atlas grzyby.pl kwestionuje jego występowanie w Polsce i wskazuje, że krajowe doniesienia mogą dotyczyć muchomora jadowitego lub białej formy muchomora zielonawego.

Trujący

Amanita phalloides

Muchomor zielonawy

Muchomor zielonawy jest śmiertelnie trującym gatunkiem, którego kapelusz może mieć także niemal białą barwę. Przy poznawaniu jego budowy trzeba oglądać cały owocnik, ponieważ osłony u podstawy trzonu mogą pozostać ukryte w ziemi.

Niejadalny

Clathrus archeri

Okratek australijski

Okratek australijski rozwija z jasnego „jaja” czerwone ramiona przypominające rozpostarte palce. Ich powierzchnię pokrywa ciemna masa zarodnikowa o intensywnym zapachu. Owady odwiedzające owocnik pomagają rozsiewać zarodniki. To ciekawy obiekt obserwacji kolejnych faz rozwoju; młode, zamknięte stadium wygląda znacznie mniej charakterystycznie niż w pełni rozpostarty owocnik.

Jadalny

Armillaria ostoyae

Opieńka ciemna

Opieńka ciemna często tworzy wiązki wokół pniaków i u podstawy drzew. Jest pasożytem drzew oraz uczestniczy w rozkładzie drewna, a jej występowanie nie ogranicza się do jednego gospodarza.

Jadalny

Armillaria mellea

Opieńka miodowa

Opieńka miodowa właściwa jest jednym z kilku odrębnych gatunków dawniej obejmowanych wspólną nazwą opieniek. Wytwarza duże wiązki owocników i rozwija się zarówno na martwym drewnie, jak i żywych drzewach.

Jadalny

Gyroporus castaneus

Piaskowiec kasztanowaty

Drobny piaskowiec ma ciepłą, kasztanową barwę i kruchy trzon, który szybko staje się pusty w środku. Jest spotykany rzadziej niż popularne borowiki, dlatego warto zachować obserwację także w postaci notatki lub zdjęcia.

Jadalny

Gyroporus cyanescens

Piaskowiec modrzak

Piaskowiec modrzak ma jasny, suchy kapelusz i miąższ wyraźnie siniejący po uszkodzeniu. Wnętrze jego kruchego trzonu jest podzielone na komory. Wyrasta pojedynczo lub w niewielkich grupach na piaskach. Zestawienie zmiany barwy z budową trzonu pomaga poznawać ten gatunek, ale samo sinienie nie rozstrzyga o jadalności grzyba.

Jadalny

Agaricus arvensis

Pieczarka biaława

Pieczarka biaława tworzy duże, jasne owocniki, najczęściej poza zwartym lasem. Powierzchnia kapelusza może stopniowo żółknąć, co samo w sobie nie przesądza o jadalności pieczarki.

Trujący

Agaricus xanthodermus

Pieczarka karbolowa

Pieczarka karbolowa przypomina jasne pieczarki jadalne, ale sama jest gatunkiem trującym. Jej nazwa nawiązuje do nieprzyjemnego zapachu fenolu, znanego także jako karbol.

Jadalny

Agaricus silvaticus

Pieczarka leśna

Pieczarka leśna rośnie na ziemi wśród drzew, zwykle pojedynczo lub w niewielkich grupach. W odróżnieniu od wielu jasnych pieczarek ma kapelusz z licznymi brązowymi łuskami, a uszkodzone tkanki czerwienieją.

Jadalny

Agaricus campestris

Pieczarka polna

Pieczarka polna wyrasta przede wszystkim na otwartych terenach trawiastych, często w grupach. Biały kapelusz i krótki trzon przypominają pieczarki uprawne, ale takie podobieństwo nie rozstrzyga gatunku.

Jadalny

Cantharellus cibarius

Pieprznik jadalny

Kurka to potoczna nazwa pieprznika jadalnego. Wyróżnia się żółtą barwą, ale sam kolor nie wystarcza do rozpoznania gatunku.

Trujący

Gyromitra esculenta

Piestrzenica kasztanowata

Piestrzenica kasztanowata tworzy ciemną, mocno pofałdowaną główkę na krótkim trzonie. Jest niebezpiecznie trująca i nie należy traktować jej jako zamiennika smardzów.

Niejadalny

Calocera viscosa

Pięknoróg największy

Pięknoróg największy wyrasta na spróchniałym drewnie jako żółty, rozgałęziony krzaczek. Jego podstawa może być schowana głęboko w pniaku lub mchu, sprawiając wrażenie wzrostu na ziemi. Po wyschnięciu barwa ciemnieje. Przypomina niewielkie koralówki, lecz ma elastyczną, galaretowatą konsystencję; sam koralowaty kształt nie pozwala określać jadalności.

Jadalny

Cortinarius caperatus

Płachetka zwyczajna

Płachetka zwyczajna jest znana pod wieloma regionalnymi nazwami, m.in. turek i niemka. W odpowiednich siedliskach tworzy liczne grupy słomkowo zabarwionych owocników.

Jadalny

Flammulina velutipes

Płomiennica zimowa

Płomiennica zimowa tworzy zwarte kępki na pniach i pniakach, często wtedy, gdy większość grzybów kapeluszowych już zniknęła. Wilgotne kapelusze są lepkie i połyskują, a ciemniejące trzony mają aksamitną powierzchnię. Zimowa pora wzrostu pomaga opisać znalezisko, lecz nie wystarcza do odróżnienia go od niebezpiecznych grzybów rosnących na drewnie.

Niejadalny

Fomitopsis pinicola

Pniarek obrzeżony

Pniarek obrzeżony tworzy trwałe półki i kopytowate huby na drewnie. Podczas wzrostu jasny brzeg sąsiaduje z pasem żółtym, pomarańczowym lub rdzawym, podczas gdy starsza część ciemnieje. Przy brzegu mogą pojawiać się przezroczyste krople. Poza okresem przyrostu kolory słabną, przez co stary okaz bywa podobny do hubiaka pospolitego.

Jadalny

Imleria badia

Podgrzybek brunatny

Popularny grzyb o kasztanowym kapeluszu. Starsze atlasy mogą podawać nazwę łacińską Xerocomus badius.

Jadalny

Xerocomus ferrugineus

Podgrzybek grubosiatkowany

W starszych atlasach ten podgrzybek występuje również pod nazwą żeberkowany. Zmienność koloru kapelusza i podobieństwo do zajączka sprawiają, że oznaczenie pojedynczego zdjęcia może pozostać niepewne.

Jadalny

Xerocomus subtomentosus

Podgrzybek zajączek

Nazwa „zajączek” obejmuje w potocznych rozmowach kilka podobnych podgrzybków. Właściwy podgrzybek zajączek ma zwykle oliwkowy, matowy kapelusz oraz smukły trzon z podłużnymi włókienkami.

Jadalny

Lycoperdon perlatum

Purchawka chropowata

Purchawka chropowata ma gruszkowaty owocnik z drobnymi kolcami na powierzchni. Dojrzałe okazy uwalniają zarodniki przez otwór na szczycie, a po odpadających kolcach pozostaje siateczkowaty ślad.

Jadalny

Sarcodon imbricatus

Sarniak świerkowy

Sarniak świerkowy wytwarza duże kapelusze pokryte grubymi, odstającymi łuskami. Spód jest kolczasty, co odróżnia jego budowę od blaszkowych grzybów o podobnie łuskowatym wierzchu. Dawna nazwa sarniak dachówkowaty obejmowała rozmaicie ujmowane okazy. Bardzo podobny sarniak sosnowy jest dziś rozróżniany, dlatego istotna jest również obserwacja drzew w otoczeniu.

Jadalny

Sparassis crispa

Siedzuń sosnowy

Siedzuń sosnowy przypomina jasną, gęsto pofałdowaną rozetę wyrastającą przy drzewie. Jego owocnik powstaje z licznych płaskich odgałęzień, a nie z jednego kapelusza.

Jadalny

Morchella esculenta

Smardz jadalny

Smardz jadalny wyrasta wiosną i ma główkę pokrytą licznymi zagłębieniami. Owocniki bywają bardzo różnej wielkości, a ich kolor przechodzi od szaroochrowego do miodowożółtego.

Niezalecany

Phallus impudicus

Sromotnik smrodliwy

Sromotnik smrodliwy rozpoczyna rozwój jako jasny, jajowaty owocnik częściowo ukryty w podłożu. Później wyrasta z niego wysoki, gąbczasty trzon z oliwkową główką. Silny zapach przyciąga muchy, które przenoszą zarodniki. Nazwa bywa mylona z określeniem muchomora sromotnikowego, ale chodzi o zupełnie inny gatunek i inną budowę owocnika.

Jadalny

Xerocomellus chrysenteron

Suchogrzybek złotopory

To pospolity przedstawiciel drobnych podgrzybków, często z mozaiką pęknięć na kapeluszu. Czerwony odcień odsłoniętego miąższu jest przydatnym szczegółem, ale podobnych gatunków jest kilka.

Trujący

Scleroderma citrinum

Tęgoskór cytrynowy

Tęgoskór cytrynowy, nazywany także pospolitym, jest kulistym grzybem o żółtawobrązowej powierzchni. Jest trujący i nie nadaje się do używania jako zamiennik trufli lub przyprawa.

Niejadalny

Tremella mesenterica

Trzęsak pomarańczowożółty

Trzęsak pomarańczowożółty pojawia się na gałęziach jako niewielka, jaskrawa galaretka o pofałdowanej powierzchni. Podczas suszy kurczy się i twardnieje, dlatego wilgotność silnie zmienia jego wygląd. Choć wyrasta na drewnie, pasożytuje na grzybni powłocznic. Podobne żółte grzyby galaretowate wymagają porównania podłoża i niekiedy dokładniejszych badań.

Jadalny

Marasmius oreades

Twardzioszek przydrożny

Twardzioszek przydrożny tworzy w murawie łuki, szeregi i tak zwane czarcie kręgi. Jego drobne kapelusze ciemnieją pod wpływem wilgoci i jaśnieją podczas wysychania.

Jadalny

Auricularia auricula-judae

Uszak bzowy

Uszak bzowy ma cienkie, pofałdowane owocniki przypominające małżowinę ucha. Można obserwować go również poza klasycznym jesiennym sezonem, zwłaszcza podczas wilgotnej pogody.

Trujący

Inosperma erubescens

Włókniak ceglasty

Włókniak ceglasty, znany też jako strzępiak ceglasty, pojawia się już podczas wiosennych wypraw. Młode, jasne owocniki tego silnie trującego gatunku mogą rosnąć w tych samych miejscach co gęśnica wiosenna.

Niejadalny

Trametes versicolor

Wrośniak różnobarwny

Wrośniak różnobarwny pokrywa martwe drewno cienkimi, zachodzącymi na siebie wachlarzami. Ich powierzchnia ma pasy różnych kolorów i delikatny, krótki meszek. Barwy są bardzo zmienne, także w obrębie jednego skupienia. Dlatego podczas obserwacji trzeba uwzględnić grubość owocnika i budowę spodu, a nie jedynie efektowny wzór na wierzchu.

Trujący

Cortinarius rubellus

Zasłonak rudawy

Zasłonak rudawy, znany także jako spiczasty, jest śmiertelnie trującym mieszkańcem wilgotnych lasów. Rdzawobrązowy kapelusz często ma wyraźny garbek, a trzon zdobią żółtawe resztki osłony. Zatrucie może ujawnić się dopiero po wielu dniach i prowadzić do ciężkiego uszkodzenia nerek. Brak szybkich dolegliwości po spożyciu nie oznacza bezpieczeństwa.

Trujący

Cortinarius orellanus

Zasłonak rudy

Zasłonak rudy ma ciepłe, cynamonowobrązowe zabarwienie i niepozorną leśną sylwetkę. To śmiertelnie trujący grzyb zawierający toksyny uszkadzające nerki.

Jadalny

Cerioporus squamosus

Żagwiak łuskowaty

Żagwiak łuskowaty tworzy szerokie, jasne kapelusze z ciemnymi łuskami przypominającymi wzór na piórach. Zwykle jest przytwierdzony do drewna krótkim, bocznym trzonem. Na spodzie widać duże, kanciaste pory. Młode owocniki są miększe, lecz szybko łykowacieją; w źródłach jadalność odnosi się wyłącznie do młodych, prawidłowo oznaczonych okazów.

Niezalecany

Laetiporus sulphureus

Żółciak siarkowy

Żółciak siarkowy buduje duże, jaskrawe wachlarze, często ułożone piętrami na pniu. Młode przyrosty są soczyste, a starzejące się kapelusze bledną i wysychają. Choć źródła dopuszczają spożywanie odpowiednio przygotowanych młodych owocników, atlas stosuje ostrożną kategorię Niezalecany. Rozpoznanie żółtej huby nie jest wystarczającą podstawą do eksperymentowania z jej przyrządzaniem.

100 opracowanych gatunków · własne opisy na podstawie atlasu grzyby.pl i źródeł wskazanych przy gatunkach. Fotografie na licencjach podanych przy zdjęciach. Materiał edukacyjny wymaga recenzji grzyboznawcy przed publiczną premierą.

DOBRZE WIEDZIEĆ

Masz pytania?
Zajrzyj tutaj.

Kilka odpowiedzi przed następną
wyprawą do lasu.

Poznaj nasz projekt

Czy zdjęcie wystarczy do rozpoznania grzyba?

Samo zdjęcie nie daje wystarczającej podstawy do oceny przydatności okazu do spożycia. Nie jedz grzybów budzących wątpliwości. Skorzystaj z oceny grzyboznawcy lub klasyfikatora.

Jak szukać gatunku w atlasie?

Wpisz polską lub łacińską nazwę, wybierz literę albo filtr jadalności. Karta gatunku opisuje cechy i siedlisko. To materiał edukacyjny, a nie ocena zebranych okazów.

Gdzie mogę sprawdzić zebrane grzyby?

Skontaktuj się z lokalną stacją sanitarno-epidemiologiczną i sprawdź dostępność grzyboznawcy lub klasyfikatora. Do oceny przynieś świeże, całe owocniki.

Czy prawdziwek i borowik szlachetny to ten sam grzyb?

Tak. Prawdziwek to popularna nazwa borowika szlachetnego (Boletus edulis). W atlasie znajdziesz go pod nazwą borowik szlachetny.