Czy są grzyby?
Moje kontoDodaj grzybobranie

MAŁE ODKRYCIA, WIELKA PRZYRODA

Atlas grzybów. Poznaj leśnych sąsiadów.

Liczba gatunków w atlasie: 412. Poznaj ich różne nazwy, podobnych sąsiadów oraz grzyby rurkowe, blaszkowe i niezwykłe formy — od borowików po siedzunie.

Przed wyprawą: przydatne narzędzia

Zacznij od kalendarza grzybów lub poradnika przygotowania do lasu.

Jadalność

„Niezalecane” oznacza gatunki o spornej ocenie spożywczej lub wymagające szczególnej ostrożności. Kategoria w atlasie nie potwierdza rozpoznania znalezionego okazu.

Odczytujemy gatunki zapisane na tym urządzeniu…

Wybierz 2 lub 3 gatunki do edukacyjnego porównania opisów.

Znalezione gatunki: 412 / 412 w atlasie

Wybrano do porównania: 0/3

Białolejkówka buławotrzonowaNiezalecany

Ampulloclitocybe clavipes

Białolejkówka buławotrzonowa

Białolejkówka buławotrzonowa ma szarobrązowy kapelusz i wyraźnie rozszerzoną podstawę trzonu. Jasne blaszki schodzą nisko na trzon, a środek dojrzałego kapelusza może być płytko wklęsły. Barwa zmienia się z wilgotnością: podczas wysychania powierzchnia zwykle jaśnieje. Owocniki pojawiają się na leśnym podłożu, także w grupach. W dawnych opracowaniach gatunek występuje jako lejkówka buławotrzonowa. Rozbieżne oceny jadalności i opisy szkodliwych reakcji związanych z alkoholem przemawiają za rezygnacją ze spożycia.

Bladoporek płaczącyNiejadalny

Pseudoinonotus dryadeus

Bladoporek płaczący

Bladoporek płaczący tworzy masywne, poduszkowate owocniki nisko przy pniu drzewa. Na jasnym, kremowoochrowym tle młodych kapeluszy pojawiają się bursztynowe krople, od których pochodzi polska nazwa. Starsze okazy stają się brunatniejsze, nierówne i twardsze, a krople mogą zaniknąć. Czasami kilka półek wyrasta piętrowo albo na korzeniach oddalonych od pnia. Drobne pory znajdują się na spodzie. Gatunek powoduje białą zgniliznę i jest związany przede wszystkim z dębami.

Błonoskórek korzeniastyJadalny

Hymenopellis radicata

Błonoskórek korzeniasty

Błonoskórek korzeniasty ma stosunkowo płaski, szarobrązowy kapelusz z wilgotną, lepką i często pomarszczoną powierzchnią. Pod spodem znajdują się szerokie, dość odległe białawe blaszki. Smukły trzon jest jasny u góry, ciemniejszy niżej i przechodzi w długi odcinek ukryty w podłożu. Gatunek występuje w Polsce w lasach liściastych. Owocnik może sprawiać wrażenie wyrastającego z ziemi, choć jego podziemna część dochodzi do korzeni lub martwego drewna. Powierzchnia kapelusza wyraźnie zmienia wygląd podczas wysychania.

Błyskoporek podkorowyNiejadalny

Inonotus obliquus

Błyskoporek podkorowy

Błyskoporek podkorowy najczęściej zwraca uwagę czarną, popękaną naroślą przypominającą zwęglone drewno. Jest to wieloletnia struktura zbudowana z tkanek grzyba, odmienna od właściwego owocnika wytwarzającego zarodniki podstawkowe. W szczelinach odsłania się żółtordzawe lub brunatne wnętrze. Narośl może osiągać znaczne rozmiary na pniu brzozy. Późne stadium płciowe tworzy płaską warstwę rurek pod korą zamierającego drzewa i znacznie trudniej je zauważyć podczas zwykłego spaceru po lesie.

Błyskoporek szczotkowatyNiejadalny

Inonotus hispidus

Błyskoporek szczotkowaty

Błyskoporek szczotkowaty wyrasta jako duża, gruba poduszka przytwierdzona szeroko do pnia. Młode owocniki mają żywe żółtopomarańczowe i rdzawe barwy, a ich powierzchnię pokrywają wyraźne, szorstkie włoski. Z wiekiem kapelusz ciemnieje, wysycha i może niemal czernieć. Na świeżych okazach zdarzają się krople płynu. Od spodu znajdują się drobne pory, początkowo jasne, później brunatne. Miąższ stopniowo twardnieje; obecność grzyba wiąże się z białą zgnilizną drewna drzewa.

Boczniak białożółtyNiezalecany

Pleurotus dryinus

Boczniak białożółty

Boczniak białożółty wyrasta z drewna, tworząc jasne kapelusze o powierzchni początkowo filcowatej, później rozpadającej się na nieregularne łuski. Trzon jest zwykle przesunięty względem środka kapelusza, a białe blaszki wyraźnie po nim zbiegają. U młodych owocników pozostają ślady osłony przy brzegu i na trzonie; starsze mogą żółknąć. Ten boczniak ma wyjątkowo włóknisty miąższ. Opracowania różnie oceniają jego przydatność spożywczą, dlatego atlas nie zaleca go do jedzenia.

Boczniak łyżkowatyJadalny

Pleurotus pulmonarius

Boczniak łyżkowaty

Boczniak łyżkowaty tworzy na drewnie jasne, zachodzące na siebie kapelusze. Ich kształt zależy od miejsca wyrastania: mogą przypominać wachlarz, łyżkę albo szeroki języczek. Białawe blaszki schodzą na krótki trzon, który nie zawsze jest dobrze widoczny. W porównaniu z boczniakiem ostrygowatym owocniki są zwykle jaśniejsze i pojawiają się przede wszystkim w cieplejszej części roku. Gatunek uczestniczy w rozkładzie drewna, powodując jego białą zgniliznę.

Boczniak rowkowanotrzonowyJadalny

Pleurotus cornucopiae

Boczniak rowkowanotrzonowy

Boczniak rowkowanotrzonowy często wyrasta w rozgałęzionych kępach, w których kilka kapeluszy łączy się wspólną podstawą. Młode kapelusze są wypukłe, później pogłębiają się w środku i przybierają lejkowaty kształt. Jasne blaszki schodzą daleko w dół trzonów, przechodząc w charakterystyczne rowki. Ten mieszkaniec martwego drewna bywa spotykany na powalonych pniach drzew liściastych. Jego jasne barwy i sposób wzrostu przypominają inne boczniaki, z którymi może rosnąć w podobnych siedliskach.

Borowik ciemnobrązowyJadalny

Boletus aereus

Borowik ciemnobrązowy

Borowik ciemnobrązowy ma masywny pokrój i kapelusz znacznie ciemniejszy niż u wielu innych borowików. Brąz przechodzi miejscami niemal w czerń, a początkowo delikatnie omszona powierzchnia z czasem łagodnieje i może drobno pękać. Jasny spód młodego owocnika stopniowo żółknie. Krępy trzon zdobi drobna siateczka, najlepiej widoczna w górnej części. Gatunek jest udokumentowany w Polsce, lecz należy do rzadkich mieszkańców ciepłych lasów. Jego jasny, zwarty miąższ nie sinieje bezpośrednio po odsłonięciu.

Borowikowiec tęgoskórowyNiezalecany

Pseudoboletus parasiticus

Borowikowiec tęgoskórowy

Borowikowiec tęgoskórowy jest niewielkim grzybem rurkowym o szczególnym miejscu wyrastania. Jego owocniki skupiają się u podstawy tęgoskóra cytrynowego, czasem otaczając go z kilku stron. Kapelusz ma żółtobrązowe lub oliwkowe odcienie, suchą, aksamitną powierzchnię i może pękać. Trzon często jest wygięty i zwęża się ku dołowi. Żółtawe pory nie wykazują wyraźnego sinienia. Gatunek jest znany z Polski, lecz rzadki; podlega ochronie częściowej, dlatego obserwację należy prowadzić bez naruszania całego skupienia.

Bruzdniczek największyJadalny

Clitopilus prunulus

Bruzdniczek największy

Bruzdniczek największy jest jasnym grzybem o miękkim miąższu i charakterystycznym zapachu świeżej mąki. Jego kapelusz początkowo jest wypukły, później spłaszcza się lub zagłębia, a brzeg często faluje. Blaszki daleko zbiegają po krótkim trzonie i przy dojrzewaniu nabierają różowawego odcienia. Trzon może być osadzony nieco poza środkiem kapelusza. Gatunek jest pospolity w Polsce, lecz przypomina trujące białe lejkówki. Dlatego zapach, jasna barwa i ogólny pokrój nie mogą samodzielnie potwierdzać oznaczenia.

Ciemnobiałka płowaJadalny

Melanoleuca cognata

Ciemnobiałka płowa

Ciemnobiałka płowa pojawia się przede wszystkim wiosną i wyróżnia ciepłymi ochrowymi odcieniami. Wilgotny kapelusz jest brązowy, podczas wysychania jaśnieje, zachowując ciemniejszy tępy garbek. Gęste blaszki przechodzą z bieli w krem i jasny ochrowy brąz. Trzon jest podłużnie włóknisty, jaśniejszy u góry, z nieco rozszerzoną podstawą. Gatunek jest udokumentowany w Polsce na żyznych stanowiskach trawiastych. Barwa blaszek pomaga w porównaniu z innymi ciemnobiałkami, jednak całego rodzaju nie można wiarygodnie rozpoznawać wyłącznie ze zdjęć.

Ciżmówka miękkaNiejadalny

Crepidotus mollis

Ciżmówka miękka

Ciżmówka miękka tworzy jasne muszlowate kapelusze przyrośnięte bokiem do drewna. Ich kremowa lub szaroochrowa powierzchnia podczas wilgoci jest lepka. Pod nią znajduje się elastyczna, galaretowata warstwa, szczególnie charakterystyczna dla tej grupy ciżmówek. Gęste blaszki stopniowo brązowieją i zbiegają się ku miejscu przyrośnięcia. Trzon jest szczątkowy albo zanika. Gatunek jest pospolity w Polsce na drewnie liściastym. Młode owocniki mogą przypominać małe boczniaki, ale dojrzewające blaszki przyjmują barwę związaną z brązowym wysypem zarodników.

Ciżmówka zmiennaNiejadalny

Crepidotus variabilis

Ciżmówka zmienna

Ciżmówka zmienna tworzy drobne białe kapelusze przypominające muszelki lub wachlarzyki. Powierzchnia młodych owocników jest delikatnie filcowata, a starszych może żółknąć i łysieć. Trzon jest widoczny co najwyżej jako szczątek w bardzo młodym stadium. Blaszki przechodzą z bieli w łososiową ochrę i cynamonowy brąz. Gatunek jest pospolity w Polsce na wilgotnych resztkach roślinnych. Kilka ciżmówek wygląda podobnie, dlatego pewne rozdzielenie wymaga porównania mikroskopowych cech zarodników oraz cystyd, a nie samego koloru kapelusza.

Czarnostopka kasztanowaNiejadalny

Picipes badius

Czarnostopka kasztanowa

Czarnostopka kasztanowa ma cienki, gładki kapelusz o kasztanowobrązowej powierzchni, często wyglądającej jak polakierowana. Brzeg jest jaśniejszy, ostry i falisty, a środek z wiekiem zagłębia się w lejek. Krótki trzon może wyrastać centralnie, bocznie lub pośrednio; jego dolna część ciemnieje niemal do czerni. Jasny spód pokrywają bardzo drobne pory. Mimo kapeluszowej sylwetki jest to twardy grzyb nadrzewny, związany z rozkładem martwego drewna liściastego i powstawaniem białej zgnilizny.

Czasznica olbrzymiaJadalny

Calvatia gigantea

Czasznica olbrzymia

Czasznica olbrzymia tworzy duże, białawe kule lub nieregularne bryły, bez wyraźnego kapelusza i trzonu. Powierzchnia młodych owocników jest stosunkowo gładka, później żółknie, brunatnieje i rozpada się. Prawie całe wnętrze zajmuje masa, w której dojrzewają zarodniki. Gatunek często pojawia się na żyznych terenach trawiastych, również w otoczeniu człowieka. W pełni rozwinięte okazy mogą osiągać imponujące rozmiary, jednak młode wymagają ostrożnego oznaczenia. Za jadalne uznawane są tylko niedojrzałe owocniki, zanim ich białe wnętrze zacznie zmieniać barwę.

Czernidłaczek podwórzowyNiezalecany

Coprinellus domesticus

Czernidłaczek podwórzowy

Czernidłaczek podwórzowy tworzy niewielkie owocniki z miodowoochrowym kapeluszem, którego środek jest zwykle ciemniejszy. Młodą powierzchnię pokrywają jasne, drobne ziarenka osłony, a rozrastający się brzeg staje się prążkowany. Podłoże przy trzonach może porastać pomarańczowordzawy, filcowaty nalot grzybni, nazywany ozonium. Nie występuje on przy każdym owocniku i może pozostać po jego zniknięciu. Gatunek wyrasta na rozkładającym się drewnie, także w ogrodach. Zbliżone czernidłaczki często wymagają sprawdzenia cech mikroskopowych.

Czernidłak błyszczącyNiezalecany

Coprinellus micaceus

Czernidłak błyszczący

Czernidłak błyszczący wyrasta kępkami na drewnie, które nie zawsze jest widoczne nad ziemią. Młode miodowobrązowe kapelusze pokrywają drobne, połyskujące ziarenka osłony. Deszcz łatwo je zmywa, dlatego brak ziarenek na starszym owocniku nie rozstrzyga oznaczenia. Blaszki stopniowo ciemnieją, a dojrzałe kapelusze mogą rozpływać się od brzegu. Gatunek należy do grupy bardzo podobnych czernidłaczków, rozróżnianych także na podstawie cech mikroskopowych. Sam kępkowy wzrost i błyszczący nalot nie pozwalają pewnie ustalić tożsamości każdego okazu.

Czernidłak gromadnyNiezalecany

Coprinellus disseminatus

Czernidłak gromadny

Czernidłak gromadny tworzy skupienia dziesiątek, a niekiedy setek drobnych owocników wokół próchniejącego drewna. Jasne kapelusze szybko szarzeją, zachowując wyraźne promieniste bruzdy. Delikatne trzony i bardzo cienki miąższ sprawiają, że owocniki łatwo się kruszą. Mimo przynależności do czernidłaczków ich blaszki nie zamieniają się typowo w czarną ciecz: ciemnieją w miarę dojrzewania zarodników. Kolejne grupy mogą pojawiać się na tym samym pniaku w różnych częściach sezonu, gdy wraca odpowiednia wilgotność.

Czernidłówka pstraTrujący

Coprinopsis picacea

Czernidłówka pstra

Czernidłówka pstra ma jeden z najbardziej kontrastowych kapeluszy wśród grzybów leśnych. Na ciemnobrązowym tle pozostają duże białawe płaty osłony, które rozsuwają się podczas wzrostu. Młody kapelusz przypomina wydłużone jajko, później staje się dzwonkowaty. Z wiekiem jego brzeg i blaszki czernieją oraz rozpływają się. Wysoki, biały trzon podtrzymuje krótko żyjący owocnik. Gatunek zwykle pojawia się pojedynczo lub w luźnych grupach w lasach liściastych, a w Polsce jest notowany stosunkowo rzadko.

Czubajeczka brązowoczerwonawaTrujący

Lepiota brunneoincarnata

Czubajeczka brązowoczerwonawa

Czubajeczka brązowoczerwonawa jest niewielkim grzybem blaszkowym zawierającym amatoksyny. Na jasnym, często różowawym tle kapelusza widać brązowe łuseczki, a podobne włókienka zdobią dolną część trzonu. Pozostałości osłony mogą być skromne i nie tworzyć wyraźnego pierścienia. Gatunek ma udokumentowane stanowiska w Polsce. Jego niepozorne rozmiary nie oznaczają małego zagrożenia: należy do grzybów śmiertelnie trujących i może przypominać inne drobne czubajeczki rosnące wśród traw oraz leśnej ściółki.

Czubajeczka brzuchatozarodnikowaNiejadalny

Lepiota magnispora

Czubajeczka brzuchatozarodnikowa

Czubajeczka brzuchatozarodnikowa przypomina czubajeczkę tarczowatą, lecz zwykle ma cieplejsze, żółtawe i pomarańczowe tony. Ciemniejszy środek kapelusza pozostaje zwarty, podczas gdy otaczająca go powierzchnia rozpada się na filcowate łuski. Na trzonie poniżej nietrwałej strefy osłony widoczne są żółtawe, watowate kłaczki. Jasne blaszki pozostają wolne. Gatunek jest notowany w Polsce, również na podstawie opisanych kolekcji zielnikowych. Ważne różnice wobec podobnych czubajeczek dotyczą kształtu i wielkości zarodników, wymagają więc mikroskopu.

Czubajeczka cuchnącaNiezalecany

Lepiota cristata

Czubajeczka cuchnąca

Czubajeczka cuchnąca jest drobnym grzybem z jasnym kapeluszem i rdzawobrązowym środkiem. W miarę rozrastania kapelusza jego powierzchnia rozpada się na łuseczki, między którymi widać jaśniejsze tło. Delikatny pierścień na smukłym trzonie szybko zanika, więc starsze owocniki mogą go nie mieć. Nazwa odnosi się do nieprzyjemnego zapachu, opisywanego jako gumowy. Wśród podobnych czubajeczek występują gatunki silnie trujące, a sam ten gatunek także jest uznawany za podejrzany lub trujący.

Czubajeczka kasztanowataTrujący

Lepiota castanea

Czubajeczka kasztanowata

Czubajeczka kasztanowata ma niewielki kapelusz, którego czerwonobrązowa powierzchnia rozpada się na drobne łuseczki. Pomiędzy nimi widać jaśniejsze, kremowe lub ochrowe tło. Jasne blaszki są wolne od trzonu i mogą rdzawieć po uszkodzeniu. Smukły trzon nie tworzy trwałego błoniastego pierścienia; niżej nosi łuseczki zbliżone barwą do kapelusza. Gatunek występuje w Polsce w lasach i parkach. Zmienność łusek oraz podobieństwo do innych małych czubajeczek sprawiają, że oznaczenie na podstawie zdjęcia pozostaje niepewne.

Czubajeczka tarczowataTrujący

Lepiota clypeolaria

Czubajeczka tarczowata

Czubajeczka tarczowata ma jasny kapelusz z ochrowobrązowym środkiem i drobnymi łuseczkami układającymi się ku brzegowi. Jej najbardziej charakterystyczny wygląd nadają miękkie, wełniste pozostałości osłony na trzonie. Powyżej słabo zaznaczonej strefy pierścieniowej trzon jest znacznie gładszy. Białe lub kremowe blaszki są wolne i gęste. Gatunek występuje w Polsce na żyznych stanowiskach leśnych. Stopień zachowania osłony zależy od wieku owocnika, dlatego starsze egzemplarze mogą wydawać się mniej kosmate niż młode.

Czubajka białotrzonowaJadalny

Macrolepiota excoriata

Czubajka białotrzonowa

Czubajka białotrzonowa jest mniejszą krewniaczką kani, z jasnym kapeluszem ozdobionym dużymi, nieregularnymi łuskami. Środek zachowuje bardziej jednolitą, brązową powierzchnię, a blisko brzegu łusek bywa niewiele. Jasny trzon nie ma wyraźnego wężykowatego wzoru typowego dla dojrzałej kani. Występuje przede wszystkim w miejscach trawiastych, również poza lasem. Miąższ pozostaje jasny po uszkodzeniu. Przy oznaczaniu należy uwzględnić pierścień, budowę trzonu i wolne blaszki, ponieważ sam kształt parasola występuje u wielu podobnych grzybów.

Czubnik cytrynowyTrujący

Leucocoprinus birnbaumii

Czubnik cytrynowy

Czubnik cytrynowy tworzy delikatne, jaskrawożółte owocniki, które mogą pojawiać się obok roślin doniczkowych. Cienki kapelusz stopniowo otwiera się z dzwonkowatego w niemal płaski, a jego powierzchnię pokrywają drobne kłaczki lub łuseczki. Jasnożółte blaszki są wolne od trzonu. Na smukłym trzonie znajduje się nietrwały pierścień i zgrubiała podstawa. Gatunek pochodzi z cieplejszych stref klimatycznych, lecz jest notowany w Polsce w uprawach pod osłonami oraz mieszkaniach. Żółta barwa z wiekiem blednie.

Czyrogmatwica sosnowaNiejadalny

Porodaedalea pini

Czyrogmatwica sosnowa

Czyrogmatwica sosnowa jest twardą hubą, której konsolowate owocniki z czasem stają się kopytowate. Wierzch jest szorstki, koncentrycznie bruzdowany i promieniście popękany, brunatny do niemal czarnego. Świeży brzeg bywa jaśniejszy i delikatnie owłosiony. Od spodu widać żółtobrązowe lub rdzawe pory, często kanciaste i wydłużone. Miąższ ma cynamonowordzawą barwę oraz zdrewniałą konsystencję. Grzyb związany ze starymi sosnami powoduje charakterystyczny rozkład drewna, określany jako biała zgnilizna jamkowata.

Drewniak szkarłatnyNiejadalny

Hypoxylon fragiforme

Drewniak szkarłatny

Drewniak szkarłatny wygląda jak skupienie drobnych, twardych kuleczek osadzonych bezpośrednio na drewnie. Młode podkładki mogą być jasne lub łososiowe, później stają się rdzawobrunatne i ostatecznie czarne. Ich powierzchnia jest drobno brodawkowana; widoczne wypukłości odpowiadają ukrytym strukturom zarodnikotwórczym. Poszczególne podkładki często rosną bardzo blisko siebie i mogą się zlewać. Gatunek szczególnie chętnie zasiedla gałęzie buka. Barwa zmienia się wraz z dojrzewaniem, więc samo czerwone zabarwienie nie rozstrzyga oznaczenia.

Drobnołuszczak jeleniNiezalecany

Pluteus cervinus

Drobnołuszczak jeleni

Drobnołuszczak jeleni jest częstym grzybem rozkładającego się drewna. Brązowy kapelusz szybko rozszerza się i może zachowywać niski garbek; jego powierzchnia bywa delikatnie promieniście włóknista. Blaszki są wolne, a początkowa biel stopniowo przechodzi w róż. Jasny trzon nie ma pierścienia i może być pokryty ciemniejszymi włókienkami. Występuje pojedynczo lub niewielkimi grupami. W obrębie podobnych drobnołuszczaków o brązowych kapeluszach część różnic ujawnia się dopiero w badaniu mikroskopowym, więc fotografia nie rozstrzyga wszystkich oznaczeń.

Drobnołuszczak żółtawyNiezalecany

Pluteus leoninus

Drobnołuszczak żółtawy

Drobnołuszczak żółtawy ma złocisty kapelusz, zwykle ciemniejszy pośrodku i delikatnie aksamitny. W młodości jest wypukły, później rozpościera się, często pozostawiając niewysoki garbek. Blaszki nie przyrastają do trzonu i podczas dojrzewania stają się różowe. Wysmukły trzon jest początkowo jasny, później bardziej żółtawy, szczególnie przy podstawie. Gatunek rośnie na rozkładającym się drewnie, zwykle pojedynczo. Podobne żółte drobnołuszczaki różnią się budową powierzchni kapelusza i cechami mikroskopowymi, niewidocznymi na zwykłym zdjęciu.

Galaretnica mięsistaNiejadalny

Ascocoryne sarcoides

Galaretnica mięsista

Galaretnica mięsista tworzy różowofioletowe skupienia o miękkiej, galaretowatej konsystencji. Drobne owocniki bywają początkowo guzkowate lub maczugowate, później przybierają kształt poduszeczek i miseczek. Rosną ciasno obok siebie, czasem zlewając się w pofałdowaną masę. Grzyb ma stadium bezpłciowe oraz płciowe, które nie zawsze da się rozróżnić na podstawie samego wyglądu. Zasiedla martwe drewno, często odsłonięte powierzchnie pniaków. Podobna galaretnica pucharkowata wymaga porównania zarodników, dlatego fotografia nie daje pewności oznaczenia.

Gąska bukowaNiezalecany

Tricholoma ustale

Gąska bukowa

Gąska bukowa ma kasztanowy lub czerwonobrązowy kapelusz, który po deszczu staje się silnie śluzowaty. Środek zwykle jest ciemniejszy, a stare owocniki mogą wyraźnie ciemnieć. Początkowo jasne blaszki z czasem pokrywają się rdzawymi plamkami. Włóknisty trzon nie ma pierścienia i przybiera brązowawe odcienie. Gatunek jest częsty w polskich buczynach, lecz sam związek z bukiem nie stanowi wystarczającego rozpoznania. Podobne brązowe gąski wymagają porównania kilku cech, a ich oceny spożywcze są rozbieżne.

Gąska czerwieniejącaNiezalecany

Tricholoma orirubens

Gąska czerwieniejąca

Gąska czerwieniejąca ma szary do niemal czarnego kapelusz z promienistymi włókienkami rozpadającymi się na drobne łuski. Jaśniejsze tło prześwituje pomiędzy nimi, a brzeg zwykle pozostaje bledszy. Blaszki starszych owocników mogą różowieć lub czerwienieć, szczególnie przy brzegu kapelusza. Trzon jest białawy; u jego podstawy występują żółtawe włókna grzybni, czasem także niebieskozielone plamki. Gatunek jest udokumentowany w Polsce. Przebarwienia rozwijają się stopniowo i mogą być słabo widoczne u młodych okazów.

Gąska dachówkowataNiezalecany

Tricholoma imbricatum

Gąska dachówkowata

Gąska dachówkowata ma suchy, brązowy kapelusz pokryty delikatnymi włókienkami i przylegającymi łuseczkami. W miarę wzrostu powierzchnia może pękać, a brzeg się rozprostowuje. Jasne blaszki z wiekiem nabierają różowawobrązowych odcieni oraz rdzawych plam. Włóknisty trzon jest jaśniejszy u góry i nie ma wyraźnego pierścienia. Starsze owocniki mogą mieć pusty środek trzonu. W Polsce gatunek rośnie przy sosnach; podobieństwo do innych brązowych gąsek wymaga uwzględnienia powierzchni kapelusza, blaszek i siedliska.

Gąska gołębiaJadalny

Tricholoma columbetta

Gąska gołębia

Gąska gołębia jest białawym, dość masywnym grzybem o delikatnie włóknistym kapeluszu. Początkowo podwinięty brzeg z czasem staje się nierówny i falisty, a mokra powierzchnia może lekko się kleić. Białe blaszki są gęste i wycięte przy trzonie. Sam trzon bywa wygięty, a przy podstawie niekiedy pojawiają się zielonkawe lub niebieskawe plamy. Gatunek jest znany z polskich lasów liściastych. Podobny jasny wygląd mają jednak również trujące grzyby, dlatego kolor nie potwierdza oznaczenia.

Gąska krowiaNiezalecany

Tricholoma vaccinum

Gąska krowia

Gąska krowia wyróżnia się rdzawobrązowym kapeluszem pokrytym odstającymi, wełnistymi łuseczkami. Jego brzeg długo pozostaje podwinięty i wyraźnie kosmaty. Jasne blaszki z wiekiem przyjmują bardziej brunatne odcienie oraz plamy. Włóknisty trzon jest jaśniejszy przy wierzchołku i często staje się pusty już u niezbyt starych owocników. Gatunek występuje w polskich borach, zwłaszcza pod świerkami. Rozbudowana, szorstka powierzchnia kapelusza stanowi ważną cechę porównawczą, ale nie odróżnia samodzielnie wszystkich podobnych brązowych gąsek.

Gąska ostraTrujący

Tricholoma sciodes

Gąska ostra

Gąska ostra ma stalowoszary kapelusz z ciemniejszym środkiem i promienistymi włókienkami. U części owocników pojawia się subtelny fioletowawy lub czerwonawy ton. Kapelusz początkowo jest wypukły, później się rozpościera, niekiedy zachowując garbek. Jasne blaszki mają drobne ciemne punkciki na ostrzach. Białawy trzon zdobią podłużne szare włókna. Gatunek występuje w polskich lasach, zwłaszcza w sąsiedztwie buków. Podobnych szarych gąsek jest wiele, dlatego sama barwa kapelusza nie pozwala rozstrzygnąć oznaczenia.

Gąska pieprznaTrujący

Tricholoma virgatum

Gąska pieprzna

Gąska pieprzna ma smukły pokrój i szary, srebrzyście połyskujący kapelusz z wyraźnym ostrym garbkiem. Promieniste ciemne włókna pozostają przyrośnięte do suchej powierzchni. Jasne blaszki z czasem szarzeją, a białawy trzon jest jedwabiście włóknisty i może mieć rozszerzoną, jakby uciętą podstawę. Gatunek występuje w Polsce przede wszystkim w borach. Ostry środek kapelusza może nasuwać skojarzenie ze strzępiakami, lecz bezpieczne rozpoznanie wymaga szerszego zestawu cech niż sam zarys owocnika.

Gąska pomarańczowaNiejadalny

Tricholoma aurantium

Gąska pomarańczowa

Gąska pomarańczowa wyróżnia się jaskrawym kapeluszem w odcieniach żółtopomarańczowych i czerwonopomarańczowych, czasem z oliwkowym tonem. Wilgotna powierzchnia jest lepka, sucha może być delikatnie łuskowata. Gęste blaszki pozostają początkowo białe, później żółkną i rdzawo się plamią. Trzon jest biały u góry, poniżej wyraźnej granicy pokrywają go pomarańczowe łuseczki. Gatunek jest udokumentowany w Polsce na wapiennych stanowiskach leśnych. Zestaw barw bywa bardzo charakterystyczny, ale bledsze owocniki przypominają inne gąski ze strefą osłony.

Gąska topolowaJadalny

Tricholoma populinum

Gąska topolowa

Gąska topolowa tworzy duże, mięsiste owocniki o różowobrązowym lub czerwonobrązowym kapeluszu. Jego gładka powierzchnia podczas wilgoci staje się lekko lepka, a brzeg długo pozostaje podwinięty. Jasne blaszki mogą brązowieć na ostrzach. Krótki, mocny trzon jest początkowo białawy i ciemnieje od podstawy, bez wyraźnej strefy pierścienia. Gatunek jest notowany w Polsce pod topolami, zwykle jesienią. Owocniki często chowają się w opadłych liściach, a związek z drzewem pomaga porównywać podobne brązowe gąski.

Gąska ziemistoblaszkowaNiezalecany

Tricholoma terreum

Gąska ziemistoblaszkowa

Gąska ziemistoblaszkowa tworzy niewielkie, szare owocniki o suchym, włóknistym kapeluszu. Z początku stożkowaty lub wypukły kapelusz stopniowo się rozpościera, zachowując niekiedy niewysoki garbek. Jasny trzon i kruche blaszki kontrastują z ciemniejszą powierzchnią kapelusza. Najczęściej towarzyszy sosnom, pod którymi może pojawiać się gromadnie. W starszych atlasach uchodzi za jadalną, lecz ocenę bezpieczeństwa komplikują rozbieżne publikacje oraz podobieństwo do innych szarych gąsek, w tym gatunków trujących.

Gąska żółknącaJadalny

Tricholoma scalpturatum

Gąska żółknąca

Gąska żółknąca ma suchy, szary kapelusz z drobnymi przylegającymi włókienkami i łuseczkami. Początkowo wypukły, później rozpościera się, często pozostawiając niski garbek. Białawe blaszki oraz brzeg kapelusza mogą z wiekiem powoli żółknąć. Jasny trzon jest podłużnie włóknisty, a miąższ ma mączny zapach. Gatunek jest częsty w Polsce i może pojawiać się już pod koniec wiosny. Żółte przebarwienie nie zawsze rozwija się wyraźnie, dlatego jego brak nie wyklucza gatunku ani nie rozstrzyga porównania.

Gąska żółtobrunatnaNiezalecany

Tricholoma fulvum

Gąska żółtobrunatna

Gąska żółtobrunatna ma brązowy lub czerwonobrązowy kapelusz, który podczas deszczu staje się lepki. Pod spodem od początku zaznacza się żółtawy odcień blaszek, później uzupełniony brunatnymi plamami. Smukły, włóknisty trzon również łączy żółtawe tło z brązową powierzchnią i nie ma pierścienia. W Polsce gatunek spotykany jest w otoczeniu brzóz, także w lasach mieszanych. Jego wygląd częściowo pokrywa się z innymi brązowymi gąskami, dlatego znaczenie ma zestaw cech, a nie sam kolor kapelusza.

Gęstoporek cynobrowyNiejadalny

Pycnoporus cinnabarinus

Gęstoporek cynobrowy

Gęstoporek cynobrowy jest niewielką hubą o intensywnie pomarańczowoczerwonym zabarwieniu, obejmującym także spód owocnika. Półkoliste kapelusze przyrastają bokiem do drewna i niekiedy zrastają się ze sobą. Młody wierzch jest delikatnie filcowaty, starszy staje się bardziej gładki, pomarszczony i bledszy. Drobne pory zachowują zwykle mocniejszy, cynobrowy odcień. Twardniejący owocnik nie nadaje się do jedzenia. Choć kolor zwraca uwagę z daleka, przy porównywaniu pomarańczowych hub warto obejrzeć również ich konsystencję, kształt porów i podłoże.

Gmatkówka szarawaNiejadalny

Cerrena unicolor

Gmatkówka szarawa

Gmatkówka szarawa tworzy niewielkie półkoliste kapelusze lub rozpostarte owocniki, zależnie od położenia drewna. Ich aksamitny wierzch bywa zielonkawy od porastających go glonów. Od spodu widoczny jest nieregularny labirynt wydłużonych porów, których przegrody z wiekiem mogą rozpadać się w ząbki. Dzięki temu powierzchnia zarodnikonośna wygląda inaczej niż regularne rurki typowych wrośniaków. Owocniki są cienkie, lecz bardzo wytrzymałe, a rozkład zasiedlonego drewna prowadzi do białej zgnilizny.

Gmatwek dębowyNiejadalny

Daedalea quercina

Gmatwek dębowy

Gmatwek dębowy tworzy grube, korkowate półki o barwie zbliżonej do jasnego drewna. Jego najbardziej charakterystyczny element znajduje się na spodzie: duże, wydłużone pory łączą się w wyraźny labirynt. Wierzch jest nierówny, miejscami bruzdowany, zwykle pozbawiony kontrastowych pasów. Owocniki bywają zrośnięte po kilka i długo zachowują kształt. Gatunek rozkłada przede wszystkim drewno dębowe, również wykorzystywane w konstrukcjach. Podobne huby mają zwykle cieńsze owocniki lub drobniejsze szczeliny, dlatego warto porównywać jednocześnie obie strony kapelusza.

Gmatwica chropowataNiejadalny

Daedaleopsis confragosa

Gmatwica chropowata

Gmatwica chropowata przyrasta do drewna twardymi, półkolistymi kapeluszami, czasem ustawionymi dachówkowato. Wierzch ma zmienne odcienie beżu, brązu i czerwieni, z nierównościami oraz koncentrycznymi strefami. Pod spodem znajduje się powierzchnia o porach od zaokrąglonych po wydłużone szczeliny. Świeża, jasna warstwa porów może różowieć lub brunatnieć po dotknięciu. Starsze owocniki ciemnieją i długo utrzymują się na gałęziach. Przy rozpoznawaniu ważniejsze od samego koloru kapelusza są budowa spodniej strony, reakcja świeżych porów oraz rodzaj drewna.

Gołąbek błotnyJadalny

Russula paludosa

Gołąbek błotny

Gołąbek błotny tworzy duże, mięsiste owocniki o czerwonym, czerwonobrązowym lub miejscami ochrowym kapeluszu. Często wyrasta wśród mchów w wilgotnym lesie iglastym. Jasny trzon może mieć różowoczerwony nalot, a kremowe blaszki z czasem nabierają ochrowego odcienia. Dojrzały kapelusz rozpościera się i zwykle zagłębia pośrodku. Mimo nazwy gatunek nie ogranicza się wyłącznie do bagien. Jest uznawany za jadalny, lecz przypomina czerwone gołąbki o odmiennej przydatności spożywczej.

Gołąbek brudnożółtyJadalny

Russula ochroleuca

Gołąbek brudnożółty

Gołąbek brudnożółty ma ochrowy lub żółtawy kapelusz, którego barwa może przechodzić w odcienie oliwkowe. Białawe blaszki i jasny trzon tworzą spokojniejszy kontrast niż u wielu czerwonych gołąbków. Powierzchnia kapelusza staje się lepka przy wilgoci, a starszy trzon może szarzeć. Gatunek jest częsty w polskich lasach, zwłaszcza iglastych. Choć bywa zaliczany do jadalnych, sam żółty kolor nie pozwala odróżnić go od innych gołąbków o podobnym wyglądzie.

Gołąbek brudnyNiejadalny

Russula illota

Gołąbek brudny

Gołąbek brudny przypomina inne ochrowobrązowe gołąbki o lepkim kapeluszu i prążkowanym brzegu. Wyróżniają go ciemne, fioletowobrunatne kropki i krótkie kreski pojawiające się na ostrzach blaszek. Podobne podłużne przebarwienia mogą występować na trzonie. Kremowe blaszki są kruche, a wnętrze trzonu z wiekiem staje się komorowate. Zapach jest zmienny i nie daje pewnego rozróżnienia. Oznaczenie bliskich gatunków zwykle wymaga zestawienia wyglądu owocnika z mikroskopową ornamentacją zarodników.

Gołąbek chmurnyJadalny

Russula parazurea

Gołąbek chmurny

Gołąbek chmurny ma stonowany, niebieskawoszary, zielonoszary lub ołowiany kapelusz z charakterystycznym matowym nalotem. Oprószenie jest najlepiej widoczne na młodych, świeżych okazach i może zanikać po deszczu. Kapelusz stopniowo się rozprostowuje, a jego środek lekko zapada. Jasne blaszki są kruche, wysyp kremowy, a biały trzon czasem rdzawo plamisty u podstawy. Podobne szarozielone gołąbki wymagają porównania blaszek i zarodników; sam nalot także nie powinien być traktowany jako rozstrzygająca cecha.

Gołąbek czarniawyJadalny

Russula nigricans

Gołąbek czarniawy

Gołąbek czarniawy zmienia wygląd tak mocno, że stare owocniki niewiele przypominają młode. Początkowo jasny kapelusz stopniowo szarzeje, brązowieje i wreszcie czernieje. Masywny trzon oraz miąższ uszkodzonych miejsc najpierw czerwienieją, a później również stają się czarne. Szczególnie charakterystyczne są grube, szeroko rozstawione blaszki z krótszymi blaszeczkami pomiędzy nimi. Gatunek jest pospolity w Polsce. Jego trwałe, ciemne pozostałości mogą utrzymywać się na ściółce przez wiele miesięcy po okresie wzrostu.

Gołąbek czerwonofioletowyNiezalecany

Russula sardonia

Gołąbek czerwonofioletowy

Gołąbek czerwonofioletowy zwykle ma purpurowy kapelusz z bardzo ciemnym środkiem oraz różowofioletowo nabiegły trzon. Barwa kapelusza bywa jednak zmienna, a niektóre okazy mają odcienie zielonkawe. Ważną cechą są jasnożółte, cytrynowe blaszki, które z czasem stają się intensywniej żółte. Kapelusz jest jędrny, początkowo wypukły, później zagłębiony. Gatunek wiąże się przede wszystkim z sosnami. Podobnie zabarwione gołąbki rosnące pod świerkami wymagają osobnego porównania, zwłaszcza barwy blaszek i miąższu.

Gołąbek fiołkowozielonyJadalny

Russula ionochlora

Gołąbek fiołkowozielony

Gołąbek fiołkowozielony łączy pastelowe odcienie fioletu, różu i zieleni. Środek kapelusza często jest oliwkowozielony, a brzeg jaśniej fiołkowy, choć proporcje kolorów zmieniają się między okazami. Kremowe blaszki są kruche, w przeciwieństwie do elastycznych blaszek podobnego gołąbka zielonawofioletowego. Trzon pozostaje głównie biały, czasem z delikatnym liliowym nalotem, i z wiekiem pustoszeje. Gatunek tworzy mikoryzę z drzewami liściastymi. Do rozpoznania potrzebny jest zestaw cech, ponieważ same kolory bywają niemal identyczne u kilku gatunków.

Gołąbek gorzkomigdałowyNiejadalny

Russula grata

Gołąbek gorzkomigdałowy

Gołąbek gorzkomigdałowy ma ochrowobrązowy, wilgotny i lepki kapelusz, którego brzeg z wiekiem pokrywają promieniste prążki oraz guzki. Kremowe blaszki są bardzo kruche i mogą nabierać rdzawych plamek. Trzon początkowo pełny staje się wewnątrz komorowaty. Charakterystyczny bywa zapach gorzkich migdałów, lecz podobny aromat występuje także u pokrewnych gatunków. W trudnych przypadkach znaczenie ma wyjątkowo silna, grzebieniasta ornamentacja zarodników widoczna pod mikroskopem. Zapach nie przesądza o jadalności grzyba.

Gołąbek jasnożółtyJadalny

Russula claroflava

Gołąbek jasnożółty

Gołąbek jasnożółty rozjaśnia wilgotną ściółkę intensywnie żółtym kapeluszem. Młode owocniki są zwarte i wypukłe, później kapelusz rozpłaszcza się lub lekko zapada w środku. Biały trzon oraz jasny miąższ szarzeją z wiekiem i po uszkodzeniu. Ta zmiana barwy, w połączeniu z obecnością brzóz, jest ważniejsza niż sama żółć kapelusza. Gatunek występuje w Polsce w miejscach mokrych i zatorfionych. Podobny gołąbek brudnożółty zwykle ma bardziej ochrowe, niekiedy oliwkowe zabarwienie.

Gołąbek kruchyTrujący

Russula fragilis

Gołąbek kruchy

Gołąbek kruchy tworzy niewielkie owocniki, które łatwo pękają i łamią się podczas uszkodzenia. Kapelusz jest zmienny kolorystycznie, od różu i czerwieni po fiolet, zwykle z ciemniejszym środkiem. W miarę rozwoju jego brzeg może stawać się delikatnie prążkowany. Białawy trzon pozostaje smukły, a jasne blaszki pod powiększeniem miewają drobno ząbkowane ostrza. Gatunek jest szeroko notowany w polskich lasach. Zmienność barwy i podobieństwo do innych małych gołąbków sprawiają, że sam wygląd kapelusza łatwo prowadzi do pomyłki.

Gołąbek krwistyNiejadalny

Russula sanguinaria

Gołąbek krwisty

Gołąbek krwisty zwykle ma czerwony lub purpurowoczerwony kapelusz i trzon z podobnym rumieńcem. Barwy bywają nierównomierne, z białawymi polami, więc pojedynczy owocnik nie musi wyglądać jednolicie czerwono. Wąskie, kruche blaszki początkowo są kremowe, później nabierają ochrowego odcienia. Gatunek jest związany głównie z sosnami i ma udokumentowane stanowiska w Polsce. W starszych opracowaniach często występuje jako Russula sanguinea. Liczne czerwone gołąbki są do niego podobne, a sam kolor nie rozstrzyga oznaczenia.

Gołąbek kunowyJadalny

Russula mustelina

Gołąbek kunowy

Gołąbek kunowy wyróżnia się mocną, zwartą budową i brązowym kapeluszem przypominającym z wierzchu niektóre borowiki. Pod spodem ma jednak jasne blaszki, które u starszych okazów mogą brunatnieć lub pokrywać się plamami. Gruby trzon jest początkowo biały, później również ciemnieje. Kapelusz często niesie przyklejone resztki gleby, ponieważ młody owocnik rozwija się częściowo pod powierzchnią. W Polsce gatunek jest związany przede wszystkim z górskimi świerczynami. Jego miąższ pozostaje wyjątkowo twardy jak na gołąbka.

Gołąbek oliwkowozielonyJadalny

Russula heterophylla

Gołąbek oliwkowozielony

Gołąbek oliwkowozielony ma mięsisty kapelusz, którego kolor waha się od żółtozielonego przez oliwkowy do brunatnoszarego. Blaszki są jasne, dość gęste i często rozwidlają się przy trzonie. Biały, początkowo mocny trzon może z czasem rdzawieć przy podstawie. Wysyp zarodników pozostaje biały. Kapelusz nie zawsze jest zielony, dlatego polska nazwa nie opisuje wszystkich okazów. Przy porównywaniu zielonkawych grzybów konieczna jest szczególna ostrożność ze względu na możliwość pomyłki z muchomorem zielonawym.

Gołąbek płowiejącyJadalny

Russula decolorans

Gołąbek płowiejący

Gołąbek płowiejący ma kapelusz w pomarańczowych, ceglastych lub żółtawych odcieniach, które stopniowo tracą intensywność. Mokra powierzchnia może być lekko lepka. Początkowo jasny trzon i miąższ z czasem wyraźnie szarzeją, szczególnie w miejscach uszkodzenia, przez co starsze owocniki wyglądają inaczej niż młode. Jasne blaszki nabierają kremowożółtej barwy, a następnie również mogą ciemnieć. W Polsce gatunek jest związany z wilgotnymi borami. Zestawienie koloru kapelusza ze zmianami miąższu pomaga porównywać go z podobnymi gołąbkami.

Gołąbek podpalanyNiezalecany

Russula adusta

Gołąbek podpalany

Gołąbek podpalany ma masywny, jasny owocnik, który z wiekiem przechodzi w brunatne i szarawe odcienie. Kapelusz początkowo jest wypukły, później szeroko się zagłębia, a wilgotna powierzchnia może być lepka i błyszcząca. Pod spodem znajdują się stosunkowo gęste, wąskie blaszki. Twardy miąższ po uszkodzeniu może powoli różowieć, następnie szarzeć lub brunatnieć. Gatunek występuje w polskich lasach iglastych. Nie należy utożsamiać go z gołąbkiem czarniawym, u którego układ blaszek i przebarwianie wyglądają inaczej.

Gołąbek przyjemnyNiejadalny

Russula amoenolens

Gołąbek przyjemny

Gołąbek przyjemny, mimo nazwy, nie jest grzybem przeznaczonym do zbioru kulinarnego. Ma szarobrązowy kapelusz z ciemniejszym środkiem i brzegiem, który u starszych okazów staje się wyraźnie prążkowany oraz guzkowaty. Jasne blaszki są kruche, a trzon z czasem rozwija komory w środku. Zapach bywa opisywany jako serowy lub śledziowy i jest zmienny. Wśród niewielkich, brunatnych gołąbków istnieje wiele podobnych gatunków, więc sama tonacja kapelusza nie rozstrzyga ich rozpoznania.

Gołąbek skromnyJadalny

Russula puellaris

Gołąbek skromny

Gołąbek skromny jest drobnym, delikatnym gatunkiem o zmiennym, szarobrązowym, różowawym lub fioletowawym kapeluszu. Środek bywa wyraźnie ciemniejszy, a brzeg szybko ujawnia prążkowanie. Początkowo jasny trzon oraz miąższ stopniowo żółkną, niekiedy aż do szafranowych i rdzawych odcieni. Blaszki są kruche, kremowe i również mogą żółknąć przy krawędziach. Starsze owocniki łatwo się łamią. Zmiana barwy całego trzonu jest przydatną cechą porównawczą, lecz należy zestawić ją z siedliskiem i innymi szczegółami.

Gołąbek słodkawyJadalny

Russula integra

Gołąbek słodkawy

Gołąbek słodkawy ma mięsisty kapelusz, którego brązowa barwa może przechodzić w czerwień, purpurę lub oliwkowe plamy. Powierzchnia podczas wilgoci bywa błyszcząca i lepka, a środek dojrzałego kapelusza zwykle się zagłębia. Jasny trzon kontrastuje z blaszkami, które stają się coraz bardziej ochrowożółte. Gatunek jest udokumentowany w Polsce, zwłaszcza w górskich lasach iglastych. Wbrew podobieństwu nazw i barw nie jest gołąbkiem brunatnym: ta polska nazwa odnosi się do odrębnego gatunku Russula badia.

Gołąbek smacznyNiezalecany

Russula delica

Gołąbek smaczny

Gołąbek smaczny jest dużym, białawym grzybem, którego kapelusz często pozostaje zabrudzony ziemią i przyklejonymi fragmentami ściółki. Początkowo wypukły, szybko staje się lejkowaty, zachowując przez pewien czas podwinięty brzeg. Krótki, gruby trzon podtrzymuje kruche, lekko zbiegające blaszki. Choć pokrojem przypomina białe mleczaje, nie wydziela mleczka. Gatunek jest odnotowany w polskich lasach różnych typów. Jego polska nazwa nie odzwierciedla zgodnej oceny użytkowej: w źródłach występują zarówno określenia jadalny, jak i niejadalny.

Gołąbek śledziowyJadalny

Russula xerampelina

Gołąbek śledziowy

Gołąbek śledziowy ma kapelusz o zmiennej czerwonej, winnej lub purpurowobrązowej barwie, często ciemniejszej w środku. Kremowe blaszki stopniowo stają się ochrowe, a jasny trzon może być czerwono nabiegły. Uszkodzone miejsca na trzonie powoli brązowieją. Nazwa nawiązuje do zapachu rybnego lub skorupiakowego, słabego u młodych owocników i wyraźniejszego u starszych. W polskim ujęciu gatunek jest związany przede wszystkim z borami sosnowymi. Nie wszystkie podobnie pachnące gołąbki należą do tego samego gatunku.

Gołąbek ślicznyNiezalecany

Russula rosea

Gołąbek śliczny

Gołąbek śliczny ma zwykle różowy lub czerwony kapelusz o suchej, matowej powierzchni. Barwa bywa nierównomierna: środek może jaśnieć, a niektóre owocniki są niemal kremowe. Skórka mocno przylega do miąższu. Trzon pozostaje biały albo przyjmuje różowy rumieniec, zwłaszcza w dolnej części. Jasne, kruche blaszki kontrastują z mocnym, zwartym pokrojem. Gatunek występuje w Polsce, często w otoczeniu buków. Podobne czerwone gołąbki mają bardzo różne oceny jadalności i nie powinny być oznaczane wyłącznie po kolorze.

Gołąbek tureckiJadalny

Russula turci

Gołąbek turecki

Gołąbek turecki ma kapelusz fioletowy, winnoczerwony lub brunatnooliwkowy, zwykle ciemniejszy w środku. Sucha powierzchnia bywa matowa i delikatnie oszroniona, a po deszczu staje się śluzowata. Blaszki dojrzewając przybierają ochrowy kolor, podobnie jak wysyp zarodników. Biały trzon może lekko różowieć, zaś przy jego podstawie czasami wyczuwalny jest zapach jodoformu. Bardzo podobny gołąbek ametystowy różni się głównie ornamentacją zarodników, więc rozpoznanie tylko na podstawie fotografii pozostaje niepewne.

Gołąbek winnoczerwonyJadalny

Russula vinosa

Gołąbek winnoczerwony

Gołąbek winnoczerwony tworzy dość masywne owocniki o purpurowym, winnym lub brunatnoczerwonym kapeluszu. Środek może blednąć do ochry albo oliwkowej barwy, a młody brzeg bywa delikatnie oprószony. Jasny trzon i miąższ z wiekiem lub po uszkodzeniu wyraźnie szarzeją. Ta zmiana odróżnia go od wielu podobnie zabarwionych gołąbków. Blaszki początkowo są jasne, później ochrowe. Grzyb często rośnie wśród mchów, gdzie można porównywać różne fazy dojrzewania sąsiadujących owocników.

Gołąbek złotawyJadalny

Russula aurea

Gołąbek złotawy

Gołąbek złotawy łączy czerwone i pomarańczowe barwy kapelusza z wyraźnymi żółtymi odcieniami. Złociste zabarwienie może pojawiać się na ostrzach blaszek oraz na początkowo jasnym trzonie. Kapelusz najpierw jest wypukły, później rozprostowuje się i bywa płytko zagłębiony. Blaszki są kruche, a wysyp zarodników ochrowy. Gatunek tworzy mikoryzę z drzewami. Intensywność żółci różni się między owocnikami, dlatego czerwony kapelusz z pojedynczą żółtą plamą nie jest wystarczającą podstawą oznaczenia.

Gołąbek zmiennobarwnyJadalny

Russula risigallina

Gołąbek zmiennobarwny

Gołąbek zmiennobarwny ma niewielkie, bardzo kruche owocniki i kapelusz o pastelowych barwach żółtych, morelowych, pomarańczowych lub różowych. Środek oraz brzeg mogą być zabarwione odmiennie. Początkowo jasne blaszki dojrzewając stają się żółte do żółtopomarańczowych, a wysyp jest wyraźnie żółty. Biały trzon z wiekiem mięknie i pustoszeje. Zmienność barw jest duża, a granice niektórych bliskich form bywają różnie ujmowane, dlatego dokładne oznaczenie wymaga większej uwagi niż porównanie samego koloru kapelusza.

Gołąbek żółciowyNiejadalny

Russula fellea

Gołąbek żółciowy

Gołąbek żółciowy ma dość jednolitą, miodową lub ochrową kolorystykę. Kapelusz zwykle jest ciemniejszy od trzonu i blaszek, ale wszystkie części utrzymują podobny, żółtawy ton. Powierzchnia jest matowa na sucho, a po deszczu może stawać się lepka. U starszych owocników brzeg bywa krótko prążkowany. Zapach opisywany jest jako owocowy, czasem przypominający gotowane jabłka. W Polsce gatunek występuje przede wszystkim w buczynach. Jego jasna barwa wymaga porównania z innymi ochrowymi gołąbkami.

Goździeniec robakowatyNiezalecany

Clavaria fragilis

Goździeniec robakowaty

Goździeniec robakowaty tworzy smukłe, białe pałeczki wyglądające jak małe palce wystające z trawy. Owocniki są zwykle nierozgałęzione, proste lub falisto wygięte, czasem spłaszczone i podłużnie rowkowane. Delikatna tkanka łatwo się łamie. Końce starszych okazów mogą żółknąć, a później brązowieć. Grzyb pojawia się na ziemi w miejscach trawiastych i na leśnych polanach. Biały kolor łączy go z kilkoma innymi drobnymi gatunkami, których rozdzielenie wymaga uważnej oceny całego owocnika.

Goździeniowiec miodowyNiejadalny

Clavulinopsis helvola

Goździeniowiec miodowy

Goździeniowiec miodowy wygląda jak niewielkie żółte lub żółtopomarańczowe pałeczki ukryte między źdźbłami traw. Owocniki są wąskie, często lekko spłaszczone, z tępawym końcem i niekiedy podłużnym rowkiem. U starszych okazów szczyt może brązowieć. Rośnie w grupach lub małych kępach, także wśród mchów. Podobnie ubarwionych goździeniowców jest kilka, a ich wygląd zewnętrzny częściowo się pokrywa. Ważną cechę tego gatunku stanowią brodawkowane zarodniki, które można ocenić dopiero podczas badania mikroskopowego.

Goździeniowiec wrzecionowatyNiejadalny

Clavulinopsis fusiformis

Goździeniowiec wrzecionowaty

Goździeniowiec wrzecionowaty wyróżnia się gęstymi pękami żółtych pałeczek. Poszczególne owocniki są najczęściej nierozgałęzione, zwężone przy podstawie i ostro zakończone. Niektóre wyglądają na spłaszczone i mają podłużny rowek. Rosną blisko siebie, tworząc wspólną kępę wśród niskich traw. Intensywna barwa przyciąga uwagę, lecz podobne żółte i pomarańczowe formy występują u innych goździeniowców. Pewne rozróżnienie może wymagać obejrzenia zarodników, dlatego zwarty pokrój jest wskazówką, a nie samodzielną podstawą oznaczenia gatunku.

Goździeńczyk grzebieniastyJadalny

Clavulina coralloides

Goździeńczyk grzebieniasty

Goździeńczyk grzebieniasty wyrasta ze ściółki jako mały, jasny krzaczek. Białe gałązki kilkakrotnie się dzielą, a ich końce tworzą krótkie ząbki przypominające grzebień. Z wiekiem powierzchnia kremowieje, a wierzchołki mogą przybierać barwę brązowawą. Niekiedy owocniki rosną tak blisko siebie, że tworzą rozleglejsze skupienia. Szarzenie lub czernienie może być związane z porażeniem przez inne grzyby, co utrudnia ocenę koloru. Właśnie zakończenia gałązek odróżniają typowe okazy od słabiej rozgałęzionych, jasnych goździeńczyków.

Goździeńczyk pomarszczonyJadalny

Clavulina rugosa

Goździeńczyk pomarszczony

Goździeńczyk pomarszczony ma postać jasnych, nierównych pałeczek, czasem połączonych u podstawy lub słabo rozgałęzionych. Jego powierzchnia jest bruzdowana, guzkowata i wyraźnie pomarszczona. Biała barwa może przechodzić w kremową lub szarawą, a zakończenia pozostają przeważnie tępe. Owocniki bywają smukłe, ale nie tworzą tak gęstych koronek jak goździeńczyk grzebieniasty. Rosną pojedynczo albo w grupach wśród mchu i leśnej ściółki. Duża zmienność pokroju sprawia, że porównanie pojedynczej gałązki może być niewystarczające.

Goździeńczyk popielatyJadalny

Clavulina cinerea

Goździeńczyk popielaty

Goździeńczyk popielaty tworzy szare lub szarobrązowe krzaczki, niekiedy z odcieniem liliowym. Gałązki bywają spłaszczone, a ich końce są zwykle tępe i zaokrąglone. Nie tworzą tak wyraźnych grzebyków jak u goździeńczyka grzebieniastego. Owocniki wyrastają z ziemi pomiędzy liśćmi lub igliwiem. Kolor może jednak mylić, ponieważ także inne goździeńczyki szarzeją po porażeniu przez drobne grzyby. Przy porównywaniu podobnych okazów znaczenie ma więc również budowa rozgałęzień i ich zakończeń, a nie sam odcień.

Grzybnik czosnaczekNiezalecany

Mycetinis scorodonius

Grzybnik czosnaczek

Grzybnik czosnaczek tworzy bardzo małe owocniki o kapeluszu brązowawym w wilgoci i znacznie jaśniejszym po wyschnięciu. Powierzchnia może być pomarszczona, a jasne blaszki są stosunkowo odległe. Cienki, rdzawobrązowy trzon pozostaje gładki i lśniący, co pomaga porównać go z grzybnikiem czosnkowym o trzonie oprószonym. Owocniki pachną czosnkiem. Gatunek jest częsty w Polsce na igliwiu i drobnych szczątkach roślinnych. Małe rozmiary oraz zmienność wilgotności utrudniają ocenę cech na pojedynczym zdjęciu.

Grzybnik czosnkowyNiezalecany

Mycetinis alliaceus

Grzybnik czosnkowy

Grzybnik czosnkowy ma drobny, brązowobeżowy kapelusz osadzony na nieproporcjonalnie długim, cienkim trzonie. Kapelusz blednie podczas wysychania i może być delikatnie pomarszczony. Blaszki pozostają jasne i są dość odległe. Trzon, ciemnobrązowy do niemal czarnego, pokrywa drobny aksamitny lub oprószony nalot. Charakterystyczny zapach przypomina czosnek, lecz nie jest cechą wyłączną tego gatunku. W Polsce grzybnik występuje pojedynczo lub gromadnie na resztkach bukowych, często zagrzebanych w ziemi i niewidocznych pod ściółką.

Grzybówka alkalicznaNiezalecany

Mycena stipata

Grzybówka alkaliczna

Grzybówka alkaliczna tworzy często kępki niewielkich brązowych owocników na silnie rozłożonym drewnie. Dzwonkowaty kapelusz ma prześwitujące prążki i niekiedy wyraźniejszy, ciemniejszy garbek. Jasne blaszki kontrastują z powierzchnią kapelusza. Cienki, pusty trzon ciemnieje ku podstawie, gdzie pozostaje delikatny nalot grzybni. Zapach jest wyraźnie chlorowo-azotowy. Gatunek występuje w Polsce od wiosny do jesieni. Dawne szerokie oznaczenia Mycena alcalina obejmowały również podobne grzybówki, dlatego nie są automatycznie równoznaczne z tym gatunkiem.

Grzybówka bruzdowanotrzonowaNiejadalny

Mycena polygramma

Grzybówka bruzdowanotrzonowa

Grzybówka bruzdowanotrzonowa ma szarobrązowy, stożkowaty lub dzwonkowaty kapelusz z utrzymującym się garbkiem. Prześwitujące prążki często sięgają daleko ku jego środkowi, a brzeg może być nierówny. Długi trzon jest jasny u góry i ciemniejszy niżej; charakterystyczne podłużne bruzdy różnią się wyrazistością między okazami. Blaszki początkowo są białawe, później lekko szarzeją lub różowieją. Gatunek występuje w Polsce na martwym drewnie liściastym, także wtedy, gdy samo drewno ukryte jest pod ściółką.

Grzybówka chlorowonnaNiejadalny

Mycena leptocephala

Grzybówka chlorowonna

Grzybówka chlorowonna ma szary lub szarobrązowy kapelusz z ciemniejszym środkiem i jaśniejszym, prążkowanym brzegiem. Cienki trzon jest zwykle ciemny, a przy jego podstawie wyrastają białawe włoski. Jasne blaszki pozostają delikatne i dość wąskie. Charakterystyczny zapach bywa opisywany jako chlorowy lub azotowy, jednak podobną woń mają również inne grzybówki. Gatunek występuje w Polsce w różnych typach ściółki. Granice między podobnymi formami są trudne, a rzetelne rozróżnienie może wymagać badania mikroskopowego.

Grzybówka czystaTrujący

Mycena pura

Grzybówka czysta

Grzybówka czysta jest drobnym grzybem o bardzo zmiennym ubarwieniu. Kapelusz bywa fioletowawy, różowawy, szary, żółtawy albo niemal biały, a wysychając wyraźnie blednie. Wilgotny brzeg często prześwieca i pokazuje promieniste prążki. Smukły, kruchy trzon oraz jasne blaszki uzupełniają jej delikatną sylwetkę. Źródła opisują zapach rzodkwi, lecz ani zapach, ani fioletowy kolor nie wystarczają do oznaczenia. Podobieństwo do innych grzybówek oraz niektórych lakówek ma znaczenie praktyczne: to gatunek trujący, którego nie należy zbierać do jedzenia.

Grzybówka dzwoneczkowataNiejadalny

Mycena tintinnabulum

Grzybówka dzwoneczkowata

Grzybówka dzwoneczkowata należy do grzybów widocznych również w chłodnej części roku. Na martwym drewnie tworzy zwarte kępki drobnych owocników z szarobrązowymi kapeluszami. Ich powierzchnia w wilgoci jest lepka, a podczas wysychania jaśnieje. Brzeg pozostaje prążkowany i zwykle bledszy od środka. Cienkie trzony są wygięte, z jasnym owłosieniem przy podstawie. Gatunek jest udokumentowany w Polsce w lasach liściastych. Wspólny wzrost na jednym pniaku nie oznacza jednak, że wszystkie obecne tam grzybówki należą do tego gatunku.

Grzybówka elastycznaNiejadalny

Mycena vitilis

Grzybówka elastyczna

Grzybówka elastyczna ma szarobeżowy, dzwonkowaty kapelusz z ciemniejszym garbkiem i delikatnie prążkowanym brzegiem. Bardzo cienki trzon jest długi w stosunku do kapelusza, pusty i za świeża sprężysty. W górnej części pozostaje jasny, niżej przechodzi w szarobrązowy odcień, a u podstawy nosi gęste włoski. Gatunek występuje w Polsce na rozkładających się gałązkach liściastych. Często wyrasta pojedynczo i wygląda na naziemny, gdy drewno znajduje się głęboko w ściółce.

Grzybówka fioletowobrązowaNiezalecany

Mycena purpureofusca

Grzybówka fioletowobrązowa

Grzybówka fioletowobrązowa ma dzwonkowaty kapelusz w ciemnych brązowych i fioletowych odcieniach. Młoda powierzchnia jest delikatnie oprószona, później wygładza się i może połyskiwać. Jasne blaszki mają wyraźnie ciemniejsze, purpurowobrązowe ostrza. Smukły, często wygięty trzon jest pusty i zbliżony barwą do kapelusza. Gatunek jest udokumentowany w Polsce na martwym drewnie, zwłaszcza iglastym. W odróżnieniu od niektórych podobnych grzybówek jego tkanki nie wydzielają czerwonego płynu, jednak sam brak wydzieliny nie rozstrzyga oznaczenia.

Grzybówka hełmiastaNiezalecany

Mycena galericulata

Grzybówka hełmiasta

Grzybówka hełmiasta należy do większych przedstawicielek swojego rodzaju. Na rozłożonym drewnie tworzy luźne kępki szarobeżowych owocników, choć może rosnąć także pojedynczo. Kapelusz początkowo przypomina hełm lub dzwonek, później rozpościera się, często zachowując garbek. Jego jaśniejszy brzeg jest prążkowany. Blaszki dojrzałych owocników mogą nabierać różowawego odcienia i łączyć się drobnymi poprzecznymi żyłkami. Podobne grzybówki wymagają uważnego porównania; szary kapelusz i wzrost na pniaku nie wystarczają do wiarygodnego oznaczenia gatunku w terenie.

Grzybówka krwawiącaNiejadalny

Mycena sanguinolenta

Grzybówka krwawiąca

Grzybówka krwawiąca ma drobny różowobrązowy kapelusz z ciemniejszym środkiem i prześwitującymi prążkami. Jasne blaszki wyróżniają się czerwonobrązowymi lub winnoczerwonymi ostrzami. Cienki trzon jest zbliżony barwą do kapelusza, a u podstawy ma jasne włoski. Wilgotne, uszkodzone tkanki mogą wydzielać ciemnoczerwony płyn. Gatunek jest pospolity w polskiej ściółce. Podobna grzybówka krwista zazwyczaj tworzy większe owocniki na drewnie; ważne są również barwy ostrzy blaszek oraz sposób wyrastania całej grupy.

Grzybówka krwistaNiezalecany

Mycena haematopus

Grzybówka krwista

Grzybówka krwista tworzy kępki niewielkich owocników o różowobrązowych lub purpurowobrązowych kapeluszach. Jej nazwa odnosi się do ciemnoczerwonej cieczy pojawiającej się w uszkodzonym trzonie. Dzwonkowaty kapelusz często zachowuje garbek, a jego brzeg bywa nierówny lub postrzępiony. Podczas wysychania barwy znacznie bledną. Najczęściej wyrasta bezpośrednio z martwego drewna liściastego. Podobną ciecz wydziela mniejsza grzybówka krwawiąca, dlatego obserwacja zabarwienia soku musi być zestawiona z podłożem, budową blaszek i całym pokrojem owocników.

Grzybówka mleczajowaNiezalecany

Mycena galopus

Grzybówka mleczajowa

Grzybówka mleczajowa tworzy drobne, szarobrązowe owocniki z ciemniejszym środkiem kapelusza i wyraźnie prześwitującymi prążkami. Cienki, pusty trzon ma zbliżoną barwę i jaśniejsze włoski przy podstawie. Charakterystyczny biały płyn pojawia się w uszkodzonych tkankach, ale u starszych lub wysuszonych owocników może go brakować. Gatunek jest częsty w polskiej ściółce leśnej. Różnice wieku i wilgotności silnie wpływają na wygląd, dlatego brak wydzieliny nie stanowi samodzielnej podstawy do przypisania grzyba innemu gatunkowi.

Grzybówka mydlanaNiezalecany

Mycena inclinata

Grzybówka mydlana

Grzybówka mydlana wyrasta zwykle kępkami na starym drewnie dębowym. Szarobrązowe kapelusze są dzwonkowate, prążkowane i ciemniejsze pośrodku. Charakterystyczny, ząbkowany brzeg oraz jasne włókienka u podstawy trzonów pomagają porównywać ją z innymi grzybówkami. Trzon ku dołowi przechodzi w barwę czerwonobrązową. Zapach bywa opisywany jako mączny lub zjełczały, więc polskiej nazwy nie należy odczytywać jako pewnego testu zapachowego. Oceny przydatności spożywczej są niejednolite, a cienkie owocniki nie stanowią gatunku zalecanego do zbioru.

Grzybówka nitkowatotrzonowaNiejadalny

Mycena filopes

Grzybówka nitkowatotrzonowa

Grzybówka nitkowatotrzonowa ma drobny, szarawy lub szarobrązowy kapelusz osadzony na stosunkowo długim i cienkim trzonie. Przez wilgotny kapelusz prześwitują prążki, a sucha powierzchnia może wyglądać srebrzyście włóknisto. Blaszki są jasne, przeplatane krótszymi. Przy podstawie trzonu występują długie białawe włókna. Zapach jodoformu staje się wyraźniejszy podczas wysychania. Gatunek jest częsty w Polsce na resztkach roślinnych. Podobieństwo do innych bladych grzybówek sprawia, że pewne rozdzielenie może wymagać sprawdzenia cystyd pod mikroskopem.

Grzybówka różowaTrujący

Mycena rosea

Grzybówka różowa

Grzybówka różowa zwykle zwraca uwagę różowym kapeluszem osadzonym na znacznie jaśniejszym trzonie. Jest często większa i masywniejsza od blisko spokrewnionej grzybówki czystej, ale zakresy ich wyglądu częściowo się nakładają. Kapelusz blednie w czasie suchej pogody, przez co stary okaz może utracić najbardziej charakterystyczny kolor. Wyrasta na ściółce pojedynczo lub w niewielkich grupach. Dawne ujęcia traktowały ją jako formę Mycena pura; w tym atlasie pozostaje osobnym, trującym gatunkiem.

Grzybówka szafranowaNiejadalny

Mycena crocata

Grzybówka szafranowa

Grzybówka szafranowa ma niewielki, dzwonkowaty kapelusz z prześwitującymi prążkami i jaśniejszym brzegiem. Szara lub brązowawa powierzchnia może nosić pomarańczowe przebarwienia. Podobne plamki zdarzają się na jasnych blaszkach. Smukły trzon przechodzi od żółtopomarańczowego ku ciemniejszej podstawie. W uszkodzonych tkankach występuje charakterystyczny szafranowy płyn. Gatunek rośnie na martwym drewnie liściastym i został odnotowany w Polsce. Zestawienie z grzybówką krwistą pokazuje znaczenie barwy wydzieliny, choć pojedyncza cecha nie zastępuje pełnego oznaczenia.

Grzybówka wiosennaNiejadalny

Mycena plumipes

Grzybówka wiosenna

Grzybówka wiosenna pojawia się na świerkowych szyszkach po ustąpieniu śniegu. Ma brązowy lub szarobrązowy kapelusz, który długo zachowuje dzwonkowaty kształt i zwykle jest słabo prążkowany. Jasne blaszki z wiekiem mogą lekko różowieć. Cienki trzon jest jasny u góry, ciemniejszy przy podstawie, gdzie znajdują się białawe włókna grzybni. Woń opisywana jest jako azotowa. Gatunek jest znany z Polski pod dawną nazwą Mycena strobilicola; obecna nazwa Mycena plumipes odnosi się do tego samego taksonu.

Grzybówka zielonawaNiezalecany

Mycena arcangeliana

Grzybówka zielonawa

Grzybówka zielonawa ma dzwonkowaty kapelusz w odcieniach szarości, żółtawego brązu i oliwki. Jaśniejszy brzeg jest prześwitująco prążkowany, a środek młodego kapelusza zwykle ciemniejszy. Cienki, pusty trzon może mieć niebieskawy lub fioletowawy ton i jasne włoski przy podstawie. Podczas wysychania wyraźniejszy staje się zapach jodoformu. Gatunek jest znany z polskich lasów na martwym drewnie liściastym. Często rośnie w kępkach, lecz spotyka się również pojedyncze owocniki o mniej charakterystycznej barwie.

Grzybówka złototrzonowaNiejadalny

Mycena renati

Grzybówka złototrzonowa

Grzybówka złototrzonowa zwraca uwagę złotożółtym, lśniącym trzonem pod drobnym różowobrązowym kapeluszem. Kapelusz ma kształt dzwonka, jaśniejszy brzeg i widoczne prążki. Białawe blaszki mogą z wiekiem lekko różowieć. Cienkie trzony często wyrastają blisko siebie z rozkładającego się drewna, tworząc niewielkie kępki. Gatunek jest udokumentowany w Polsce, między innymi w lasach bukowych i Puszczy Białowieskiej. Żółty trzon trzeba oceniać razem z barwą kapelusza oraz podłożem, ponieważ występuje także u innych drobnych grzybów.

Grzybówka żółtawaNiezalecany

Mycena flavescens

Grzybówka żółtawa

Grzybówka żółtawa ma drobny, dzwonkowaty kapelusz z ciemniejszym środkiem i niemal białawym brzegiem. Przez cienką powierzchnię prześwitują blaszki, tworząc wyraźne prążki. Jasne blaszki mogą mieć żółtawy odcień, szczególnie w młodym wieku, lecz zabarwienie to nie zawsze jest wyraźne. Smukły trzon ciemnieje ku dołowi i ma jasne włoski u podstawy. Gatunek jest udokumentowany w Polsce. Podobne blade grzybówki często rosną na tych samych podłożach, a ich rozróżnienie może wymagać mikroskopu.

Gwiazdosz długoszyjkowyNiejadalny

Geastrum pectinatum

Gwiazdosz długoszyjkowy

Gwiazdosz długoszyjkowy rozwija się początkowo jako zamknięty owocnik. Jego zewnętrzna osłona pęka na ostro zakończone ramiona, pośrodku których unosi się woreczek z zarodnikami. Na szczycie woreczka znajduje się wydłużone, wyraźnie prążkowane ujście. Pod nim nie ma ostro odgiętego ku dołowi kołnierza charakterystycznego dla gwiazdosza prążkowanego. Grzyb bywa znajdowany pod świerkami. Dojrzałe, wyschnięte owocniki zachowują kształt długo po powstaniu, dlatego data znalezienia nie musi odpowiadać okresowi ich wzrostu.

Gwiazdosz frędzelkowanyNiejadalny

Geastrum fimbriatum

Gwiazdosz frędzelkowany

Gwiazdosz frędzelkowany rozwija się początkowo jako zamknięta kulka, której zewnętrzna osłona pęka następnie na kilka ramion. W centrum pozostaje jasny, papierowaty woreczek z zarodnikami, siedzący bez wyraźnego trzonka. Ujście na jego szczycie jest włókniste i nie ma dobrze odgraniczonej obwódki. Ramiona odginają się ku dołowi, unosząc część zarodnikonośną nad ściółkę. Owocnik jest zwykle niewielki, kremowobeżowy do szarawego. Wraz z wysychaniem staje się lekki i zachowuje kształt przez długi czas.

Gwiazdosz potrójnyNiejadalny

Geastrum michelianum

Gwiazdosz potrójny

Gwiazdosz potrójny zaczyna rozwój jako zamknięty, cebulkowaty owocnik. Później jego zewnętrzna osłona pęka na grube ramiona, podnoszące kulistawy woreczek z zarodnikami. Pękająca warstwa mięsista często pozostawia wokół niego charakterystyczny kołnierz. Zarodniki wydostają się przez niewielkie ujście na szczycie. Europejski gatunek jest obecnie odróżniany jako Geastrum michelianum od tropikalnego G. triplex w ścisłym znaczeniu. Starsze polskie opisy gwiazdosza potrójnego używają tej drugiej nazwy w szerszym zakresie. Suche, niejadalne owocniki zachowują swój gwiaździsty kształt długo po dojrzeniu.

Gwiazdosz prążkowanyNiejadalny

Geastrum striatum

Gwiazdosz prążkowany

Gwiazdosz prążkowany wygląda jak niewielka kula podniesiona na gwiaździstej podstawie. Płaty zewnętrznej osłony rozchylają się i odginają, odsłaniając woreczek zarodnikowy na krótkim trzonku. Jego ujście jest stożkowate i podłużnie prążkowane. Ważny szczegół znajduje się pod woreczkiem: wyraźny kołnierz o ostrej krawędzi skierowanej ku dołowi. Suche owocniki długo zachowują ten układ. Gatunek rośnie między innymi na żyznych stanowiskach parkowych i pod krzewami, gdzie małe gwiazdki łatwo przeoczyć wśród liści.

Gwiazdosz rudawyNiejadalny

Geastrum rufescens

Gwiazdosz rudawy

Gwiazdosz rudawy należy do większych gwiazdoszy spotykanych w Polsce. Jego mięsista osłona rozrywa się na szerokie ramiona, które z czasem przybierają różowawe i czerwonobrązowe odcienie. Centralny woreczek zarodnikowy ma krótką szyjkę, lepiej widoczną po wyschnięciu. Na szczycie znajduje się włókniste ujście uwalniające zarodniki. Starsze ramiona ciemnieją i pękają, ale cały owocnik pozostaje długo rozpoznawalny jako gwiazda. Zmiana koloru osłony jest ważniejsza od samej liczby ramion, zmiennej między okazami.

Jeżoskórka ostrołuskowaTrujący

Echinoderma asperum

Jeżoskórka ostrołuskowa

Jeżoskórka ostrołuskowa ma jasny kapelusz pokryty wyraźnymi, odstającymi brązowymi łuskami o stożkowatym kształcie. Pod kapeluszem znajdują się bardzo gęste, białawe blaszki, często rozwidlające się blisko trzonu. Na trzonie zwisa szeroki błoniasty pierścień z ciemniejszymi kłaczkami od spodu. Jego podstawa jest zgrubiała. Gatunek występuje w Polsce na żyznych siedliskach, gdzie może tworzyć duże owocniki. Wielkość jest jednak zmienna i zależy od warunków wzrostu, dlatego nie zastępuje porównania łusek oraz osłony.

Kisielec trzoneczkowyNiezalecany

Exidia glandulosa

Kisielec trzoneczkowy

Kisielec trzoneczkowy tworzy czarne lub brunatnoczarne, galaretowate owocniki przypominające małe miseczki. Do drewna przytwierdza je krótka, zwężona nasada. Nawet w gęstej grupie zwykle da się rozpoznać poszczególne owocniki, choć mogą stykać się brzegami. Podczas suszy kurczą się i stają mniej widoczne, a po deszczu odzyskują galaretowatą konsystencję. Nazwa Exidia glandulosa bywała dawniej używana szerzej; tutaj oznacza gatunek nazywany także Exidia truncata, odrębny od tworzącej rozlane skupienia kisielnicy czarniawej.

Kisielnica białawaNiezalecany

Exidia thuretiana

Kisielnica biaława

Kisielnica biaława tworzy miękkie, białe poduszeczki, które z czasem zrastają się w większe, nieregularnie pofałdowane płaty. Poszczególne owocniki są drobne, a ich wyraźnie galaretowata postać zależy od wilgoci. Podczas suszy kurczą się tak mocno, że na drewnie mogą być niemal niewidoczne. Brak kapelusza i trzonu oraz jasna barwa odróżniają ją od popularnych czarnych kisielnic. Białe galaretki należą jednak do kilku gatunków, dlatego znaczenie ma również rodzaj zasiedlonego drewna.

Kisielnica czarniawaNiezalecany

Exidia nigricans

Kisielnica czarniawa

Kisielnica czarniawa pokrywa drewno czarną, galaretowatą masą o silnie pofałdowanej powierzchni. Początkowo oddzielne fragmenty zrastają się w rozleglejsze płaty, przypominające nieregularne zwoje. W czasie suszy kurczą się do niepozornej, ciemnej warstewki, a po deszczu odzyskują objętość. Właśnie zlewanie się owocników jest ważne przy porównaniu z kisielcem trzoneczkowym, który zwykle zachowuje odrębne, bardziej zwarte kształty. Dawna nazwa Exidia plana odnosi się do opisywanej tutaj kisielnicy. Nie należy przenosić na nią wszystkich starszych oznaczeń Exidia glandulosa.

Kisielnica wierzbowaNiezalecany

Exidia recisa

Kisielnica wierzbowa

Kisielnica wierzbowa ma bursztynowobrązowe, galaretowate owocniki, które w wilgoci stają się półprzezroczyste i połyskujące. Są zwykle niewielkie, szeroko stożkowate lub nieregularnie spłaszczone, z króciutką podstawą. Wysychając, silnie się kurczą, a po deszczu ponownie pęcznieją. Mogą wyrastać na martwych gałązkach nadal pozostających na drzewie, dlatego nie zawsze trzeba szukać ich przy ziemi. W odróżnieniu od czarnych kisielnic ich barwa jest ciepła, brunatnozłota, a poszczególne owocniki zachowują wyraźniejszy zarys.

Klejek czerwonawyJadalny

Chroogomphus rutilus

Klejek czerwonawy

Klejek czerwonawy wyróżnia się miedzianą, czerwonobrązową albo winno zabarwioną powierzchnią kapelusza. Młody kapelusz jest wypukły i często zachowuje wyraźny garbek także po rozpostarciu. Grube blaszki zbiegają daleko na trzon i z wiekiem bardzo ciemnieją. Trzon ma włóknistą powierzchnię oraz żółtawą podstawę, a pozostałości osłony mogą tworzyć słabą strefę pierścieniową. W Polsce gatunek towarzyszy sosnom. Jego suchy kapelusz jest błyszczący, natomiast podczas wilgoci staje się lepki.

Klejówka różowaNiezalecany

Gomphidius roseus

Klejówka różowa

Klejówka różowa ma niewielki, śluzowaty kapelusz o różowej, karminowej lub ceglastoczerwonej barwie. Mimo pokrewieństwa z grzybami rurkowymi pod spodem znajdują się grube blaszki, mocno schodzące na trzon. Początkowo jasne, z wiekiem szarzeją i ciemnieją. Krótki trzon bywa wygięty i ma słabo zaznaczoną, śluzowatą strefę pierścieniową. Gatunek występuje w Polsce w sosnowym otoczeniu, zwykle razem z maślakiem sitarzem. Tę zależność warto obserwować, nie traktując obecności drugiego grzyba jako samodzielnego oznaczenia.

Klejówka świerkowaNiezalecany

Gomphidius glutinosus

Klejówka świerkowa

Klejówka świerkowa łączy śluzowaty kapelusz z rzadko ustawionymi blaszkami, które daleko zbiegają po trzonie. Kapelusz bywa szarobrązowy, orzechowy lub lekko liliowy, a starzejąc się może pokrywać się ciemnymi plamami. U podstawy jasnego trzonu wyraźnie zaznacza się cytrynowa żółć. Młode blaszki zasłania lepka osłona, później pozostawiająca nietrwały ślad. Mimo przynależności do rzędu borowikowców gatunek ma blaszki. Źródła podają jadalność, ale różnią się oceną przydatności do zbioru.

Kołpaczek mierzwowyNiezalecany

Panaeolus papilionaceus

Kołpaczek mierzwowy

Kołpaczek mierzwowy ma niewielki, szarobrązowy kapelusz, który długo zachowuje dzwonkowaty kształt. Brzeg młodych owocników zdobią białawe, ząbkowane resztki osłony. Pod kapeluszem znajdują się blaszki o nierównomiernie ciemniejącej powierzchni, co nadaje im plamisty wygląd. Cienki trzon wyrasta zwykle bezpośrednio z nawozu albo silnie użyźnionej ziemi. Gatunek jest notowany w Polsce od wiosny do późnej jesieni. W takim samym środowisku występuje wiele innych drobnych grzybów z ciemnym wysypem zarodników.

Kopułka łąkowaJadalny

Cuphophyllus pratensis

Kopułka łąkowa

Kopułka łąkowa jest bardziej mięsista od wielu drobnych wilgotnic. Jej suchy kapelusz ma ciepły morelowy, ochrowy lub pomarańczowobrązowy odcień, który z czasem blednie. Grube, szeroko rozstawione blaszki wyraźnie zbiegają po trzonie i miejscami łączą się poprzecznymi żyłkami. Krępy, jaśniejszy trzon podkreśla zwarty pokrój. Owocniki wyrastają w trawie pojedynczo albo grupami. Gatunek jest znany z polskich łąk i pastwisk, a podobne leśne wodnichy różnią się między innymi siedliskiem.

Kopułka śnieżnaJadalny

Cuphophyllus virgineus

Kopułka śnieżna

Kopułka śnieżna tworzy niewielkie białe owocniki, często rozrzucone wśród krótkiej trawy. Kapelusz jest początkowo wypukły, potem spłaszcza się lub lekko zapada w środku. Podczas wysychania staje się bardziej matowy i śnieżnobiały, a starsze okazy mogą mieć ochrowy środek. Rzadkie, grube blaszki wyraźnie schodzą na smukły trzon. W Polsce jest szeroko notowana. Mimo nazwy i jasnej barwy nie należy jej utożsamiać z innymi białymi grzybami rosnącymi na tych samych trawnikach.

Koralówka czerwonowierzchołkowaNiezalecany

Ramaria botrytis

Koralówka czerwonowierzchołkowa

Koralówka czerwonowierzchołkowa tworzy mięsiste kępy przypominające niewielki kalafior. Z krótkiej, grubej i jasnej podstawy wyrastają wielokrotnie rozgałęzione ramiona. Ich różowe lub winnoczerwone końce kontrastują z bledszymi częściami owocnika. W miarę starzenia barwy tracą wyrazistość i przesuwają się ku odcieniom ochrowym. Grzyb pojawia się w lasach, szczególnie pod bukami. Sam układ gałązek nie wystarcza do pewnego odróżnienia podobnych koralówek, a ocena starszych okazów jest trudniejsza niż świeżych, dobrze rozwiniętych owocników.

Koralówka sztywnaNiejadalny

Ramaria stricta

Koralówka sztywna

Koralówka sztywna przypomina ciasno ustawiony pęk cienkich gałązek. Kolejne rozwidlenia kierują się wyraźnie ku górze, zamiast szeroko rozchodzić się na boki. Jasne, kremowe owocniki z czasem nabierają ochrowego zabarwienia; powierzchnia może miejscami czerwienieć po uszkodzeniu. Podstawa jest związana z rozkładającym się drewnem, które nie zawsze widać ponad ściółką. Koralowaty kształt nie wskazuje sam w sobie na jadalność, a podobne formy tworzą również inne, trudne do rozdzielenia gatunki leśne.

Koralówka żółtaNiezalecany

Ramaria flava

Koralówka żółta

Koralówka żółta rozbudowuje owocnik w gęsty krzaczek o cytrynowych lub siarkowożółtych gałązkach. Krótka, masywna podstawa rozdziela się na liczne ramiona, których końce mogą być tępe albo rozszczepione na kilka drobnych ząbków. Starsze części stopniowo nabierają barwy ochrowej. Wśród koralówek występuje wiele podobnie zabarwionych gatunków, dlatego żółty kolor nie stanowi rozstrzygającej cechy. Grzyb jest notowany w polskich lasach, lecz wiarygodne oznaczenie może wymagać oceny cech mikroskopowych dojrzałego owocnika.

Koźlarz różnobarwnyJadalny

Leccinum variicolor

Koźlarz różnobarwny

Koźlarz różnobarwny wyróżnia się nierównym zabarwieniem kapelusza: ciemniejsze szare i brązowe pola sąsiadują z jaśniejszymi plamami. Początkowo lekko omszona powierzchnia stopniowo się wygładza. Jasny trzon pokrywają drobne, ciemne łuseczki, a jego podstawa może przyjmować zielonkawe lub niebieskawe odcienie. Jasny miąższ zmienia barwę niejednakowo w różnych częściach owocnika. W Polsce gatunek jest związany z brzozami i wilgotnymi siedliskami, co pomaga porównywać go z innymi podobnymi koźlarzami.

Koźlarz sosnowyJadalny

Leccinum vulpinum

Koźlarz sosnowy

Koźlarz sosnowy należy do grupy koźlarzy o czerwonawych kapeluszach, lecz jego barwa często zbliża się do ciemnej miedzi lub czerwonawego brązu. Jasny trzon pokrywają drobne łuseczki, z wiekiem ciemniejące do szarobrązowych i niemal czarnych. Przy brzegu młodego kapelusza skórka może nieco wystawać poza warstwę rurek. Najważniejszym elementem opisu siedliska jest obecność sosny. Sam odcień kapelusza, zmienny między owocnikami, nie pozwala pewnie odróżnić go od innych czerwonych koźlarzy.

Koźlarz topolowyJadalny

Leccinum duriusculum

Koźlarz topolowy

Koźlarz topolowy wyrasta przy topolach, również w niewielkich zadrzewieniach poza zwartym lasem. Ma szarobrązowy kapelusz, jasne pory i trzon usiany ciemnymi łuseczkami. Jego miąższ jest początkowo zwarty, a źródła opisują stopniowe zmiany barwy po uszkodzeniu: od różowawej po ciemnoszarą lub niemal czarną. Zielonkawe odcienie mogą wystąpić u podstawy trzonu. Związek z drzewem jest ważną częścią opisu, ponieważ podobne koźlarze rosną również pod brzozami.

Koźlarz torfowiskowyJadalny

Leccinum holopus

Koźlarz torfowiskowy

Koźlarz torfowiskowy jest związany z brzozami i wilgotnym podłożem. Jego kapelusz może być niemal biały, beżowy lub lekko zielonkawy, a jasny trzon pokrywają drobne, ciemniejące łuseczki. Wśród mchów owocniki wyglądają delikatniej niż wiele innych koźlarzy. Pod kapeluszem znajdują się rurki zakończone drobnymi porami. Zakres tego gatunku bywa różnie ujmowany w atlasach, dlatego spotykane nazwy należy porównywać razem z nazwą naukową i przyjętą przez autora klasyfikacją.

Kruchaweczka zaroślowaNiezalecany

Candolleomyces candolleanus

Kruchaweczka zaroślowa

Kruchaweczka zaroślowa często pojawia się w licznych grupach w pobliżu rozkładającego się drewna. Jej cienki kapelusz zmienia kolor zależnie od wilgotności: mokry jest miodowy lub jasnobrązowy, a suchy staje się prawie białawy. Na brzegu młodych owocników pozostają jasne strzępki osłony. Blaszki stopniowo ciemnieją do szarofioletowych i brunatnych, lecz nie rozpływają się jak u części czernidłaków. Biały trzon jest pusty i bardzo kruchy. Gatunek jest rozpowszechniony w Polsce i ma zmienny wygląd.

Kruchawica aksamitnaJadalny

Lacrymaria lacrymabunda

Kruchawica aksamitna

Kruchawica aksamitna ma brązowy do ochrowego kapelusz pokryty miękkimi włókienkami, które nadają mu matowy wygląd. Przy brzegu młodych owocników pozostają strzępki osłony. Blaszki stopniowo ciemnieją i stają się plamiste, a w wilgotnych warunkach na ich ostrzach mogą wisieć ciemne krople. Pusty trzon jest włóknisty i nosi nietrwałą strefę po osłonie. Gatunek jest częsty w Polsce na żyznych glebach. Barwa kapelusza zmienia się podczas wysychania, dlatego mokre i suche okazy mogą wyglądać odmiennie.

Krwistoborowik lubczykowyNiezalecany

Rubroboletus legaliae

Krwistoborowik lubczykowy

Krwistoborowik lubczykowy tworzy grube owocniki, których początkowo jasny kapelusz nabiera szarobrązowych i różowych odcieni. Pod spodem żółte rurki kończą się pomarańczowymi lub czerwonymi porami. Mocny trzon pokrywa czerwonawa siateczka, a jego dolna część bywa ciemniejsza. Uszkodzone miejsca sinieją, jednak sama ta reakcja nie odróżnia go od pokrewnych gatunków. U starszych lub podsuszonych owocników opisywany jest zapach przypominający lubczyk. Występowanie w Polsce potwierdzono badaniem materiału z Łężczoka.

Kubecznik płowopomarańczowyNiejadalny

Crucibulum crucibuliforme

Kubecznik płowopomarańczowy

Kubecznik płowopomarańczowy tworzy maleńkie kubeczki, które po otwarciu przypominają ptasie gniazda z jasnymi jajeczkami. Te soczewkowate twory są pakietami zawierającymi zarodniki, zwanymi perydiolami. Młody owocnik pozostaje zamknięty, a jego zewnętrzna powierzchnia jest żółtawa lub ochrowa i delikatnie zamszowata. Wnętrze otwartego kubeczka jest gładkie, bez wyraźnych pionowych prążków. Grzyb rośnie zwykle gromadnie na drobnych resztkach roślinnych. W literaturze często występuje pod nazwą Crucibulum laeve, zachowaną tutaj jako synonim.

Kubek prążkowanyNiejadalny

Cyathus striatus

Kubek prążkowany

Kubek prążkowany przypomina miniaturowe gniazdo o brązowej, włochatej powierzchni. Początkowo zamyka je jasna błonka, która później zanika i odsłania srebrzystoszare pakiety zarodników. Wewnętrzne ściany kubeczka mają wyraźne pionowe żłobki, szczególnie dobrze widoczne w rozwiniętych owocnikach. Pakiety są przytwierdzone cienkimi sznureczkami, a krople deszczu pomagają wyrzucać je na otaczające rośliny. Grzyb tworzy grupy na martwym drewnie i szczątkach roślinnych. Puste kubeczki są trwałe i pozostają widoczne jeszcze po rozsianiu zarodników.

Kurzawka czerniejącaJadalny

Bovista nigrescens

Kurzawka czerniejąca

Kurzawka czerniejąca tworzy kuliste lub nieco spłaszczone owocniki, które za młodu mają białą osłonę. Gdy ta warstwa odpada, ukazuje się ciemna, brązowoczerwona do niemal czarnej powierzchnia wewnętrzna. Dojrzały owocnik otwiera się u góry i uwalnia brunatne zarodniki. Sucha osłona może długo pozostawać w trawie, także po zakończeniu sezonu wzrostu. Młode kurzawki tego gatunku i kurzawki ołowianej są bardzo podobne, dlatego dopiero barwa dojrzałej osłony ujawnia jedną z ważniejszych różnic.

Kurzawka ołowianaJadalny

Bovista plumbea

Kurzawka ołowiana

Kurzawka ołowiana początkowo wygląda jak mała biała kulka leżąca w trawie. Zewnętrzna osłona łuszczy się płatami i odsłania cienką, matową warstwę o ołowianoszarym odcieniu. Wyraźnego trzonu ani rozbudowanej jałowej podstawy nie ma. Wnętrze dojrzewającego owocnika zmienia barwę z białej na oliwkową i brunatną. Suche kulki mogą odrywać się od podłoża i przemieszczać z wiatrem. Młode okazy są podobne do innych zamkniętych owocników, więc biel i kulisty kształt nie potwierdzają jadalności.

Kustrzebka brunatnaNiezalecany

Legaliana badia

Kustrzebka brunatna

Kustrzebka brunatna tworzy przyziemne czarki o głębokiej, kasztanowej barwie. Młody brzeg jest podwinięty, później rozchyla się i staje falisty, przez co owocnik może wyglądać jak nieregularna miseczka. Wnętrze pozostaje gładkie, czasem z oliwkowym odcieniem, a strona zewnętrzna jest drobno chropowata. Wyraźnego trzonu zwykle brak. Spotyka się ją na ziemi, między innymi przy leśnych drogach. W nowszym ujęciu należy do rodzaju Legaliana, choć starsze atlasy opisują ją jako Peziza badia.

Kustrzebka pęcherzykowataNiezalecany

Peziza vesiculosa

Kustrzebka pęcherzykowata

Kustrzebka pęcherzykowata zaczyna rozwój jako niemal zamknięty, jasnobrązowy pęcherzyk z niewielkim otworem. Później tworzy głęboką czarkę, która długo zachowuje podwinięty brzeg. Owocniki często tłoczą się obok siebie, przez co przybierają nieregularne kształty. Wnętrze jest gładkie i ochrowobrązowe, a zewnętrzna powierzchnia drobno otrębiasta. Grzyb wyrasta na rozkładających się resztkach roślin, również w miejscach silnie wzbogaconych nawozem. Podobne brunatne czarki należą do wielu gatunków, których oznaczenie wymaga niekiedy oceny mikroskopowej.

Lakownica czerwonawaNiejadalny

Ganoderma pfeifferi

Lakownica czerwonawa

Lakownica czerwonawa buduje grube, wieloletnie półki o ciemnej, miedzianoczerwonej lub purpurowobrązowej skorupie. Powierzchnia jest nierówna i koncentrycznie bruzdowana, a u starszych okazów może pękać oraz czernieć. Strefa wzrostu pozostaje jaśniejsza, żółtawa i żywiczna. Na spodzie drobne pory przechodzą z jasnokremowych w ochrowe. Wnętrze ponad rurkami jest kasztanowobrązowe. Szczególnie przydatne w porównywaniu lakownic są barwa miąższu, budowa powierzchni i drzewo, z którym dany owocnik jest związany.

Lakownica europejskaNiejadalny

Ganoderma adspersum

Lakownica europejska

Lakownica europejska tworzy masywne, wieloletnie huby o twardym, matowym wierzchu. Ciemnobrązowy kapelusz kontrastuje z jasną strefą przyrostu i białawym spodem, który brunatnieje po uszkodzeniu. Na powierzchni owocnika lub wokół niego może osiadać brunatny pył zarodników. Bardzo podobna lakownica spłaszczona wymaga starannego porównania, niekiedy również badań mikroskopowych. Nazwa Ganoderma australe była w europejskich atlasach używana w szerszym, historycznym znaczeniu. Tutaj opis dotyczy europejskiego gatunku Ganoderma adspersum, odróżnianego w badaniach od właściwego G. australe.

Lakownica jasnomiąższowaNiejadalny

Ganoderma resinaceum

Lakownica jasnomiąższowa

Lakownica jasnomiąższowa tworzy duże, szeroko przyrośnięte kapelusze z grubym, zaokrąglonym brzegiem. Młoda powierzchnia jest żółtawa i żywiczna, następnie rudokasztanowa, a na starość bardzo ciemna. Połysk może zniknąć pod warstwą brunatnego pyłu zarodników. Spód pozostaje początkowo jasny i pokryty drobnymi porami, które brunatnieją z wiekiem lub po uszkodzeniu. Owocniki bywają piętrowe i zrastają się ze sobą. Grzyb rozkłada drewno drzewa, wywołując jego białą zgniliznę.

Lakownica spłaszczonaNiejadalny

Ganoderma applanatum

Lakownica spłaszczona

Lakownica spłaszczona tworzy duże, twarde półki, które mogą pozostawać na drzewie przez wiele lat. Ich matowy wierzch jest brązowy lub szarobrązowy, a rosnący brzeg zwykle jaśniejszy. Na spodzie znajdują się drobne pory. Świeża powierzchnia porów brunatnieje w miejscach uszkodzenia, skąd pochodzi angielska nazwa nawiązująca do rysowania. Podczas zarodnikowania owocnik i jego otoczenie bywają oprószone brązowym pyłem. Podobne lakownice wymagają porównania dalszych cech; sama płaska sylwetka nie rozstrzyga oznaczenia gatunku.

Lakownica żółtawaNiejadalny

Ganoderma lucidum

Lakownica żółtawa

Lakownica żółtawa wyróżnia się błyszczącą powierzchnią, wyglądającą jak pokryta lakierem. Nerkowaty kapelusz zwykle osadzony jest na bocznym, również połyskującym trzonie. Przyrastający brzeg pozostaje jasny, podczas gdy starsze strefy przechodzą przez żółcie i czerwień w kasztanowy brąz. Spód tworzą drobne, początkowo białawe pory, które ciemnieją po uszkodzeniu. Miąższ ma korkowatą konsystencję. Europejski gatunek jest związany z drewnem i nie powinien być automatycznie utożsamiany z azjatyckimi grzybami sprzedawanymi jako reishi.

Lejkogłówka okazałaJadalny

Infundibulicybe geotropa

Lejkogłówka okazała

Lejkogłówka okazała tworzy duże kremowe lub bladoochrowe owocniki, często ustawione w szeregi albo kręgi. Lejkowaty kapelusz zwykle zachowuje niewielki garbek pośrodku, nawet gdy jego otoczenie silnie się zapada. Jasne, gęste blaszki daleko zbiegają na masywny trzon. U młodych okazów kapelusz jest wyraźnie mały w stosunku do długości trzonu. Gatunek jest udokumentowany w Polsce na żyznych stanowiskach. Miąższ ma słodkawy aromat i z wiekiem staje się coraz bardziej łykowaty.

Lejkogłówka żółtobrązowaJadalny

Infundibulicybe gibba

Lejkogłówka żółtobrązowa

Lejkogłówka żółtobrązowa ma jasny, ochrowy lub cielistobrązowy kapelusz, który w miarę wzrostu przyjmuje kształt lejka. Brzeg może być falisty, a na dnie zagłębienia niekiedy pozostaje mały garbek. Liczne kremowobiałe blaszki daleko schodzą po jaśniejszym trzonie. Jego podstawa bywa zespolona białawą grzybnią z liśćmi i inną ściółką. W Polsce gatunek spotyka się często, niekiedy w rozległych grupach lub kręgach. Od podobnych lejkogłówek różni się szczegółami blaszek, trzonu i powierzchni kapelusza.

Lejkowiec brzoskwiniowonnyJadalny

Craterellus lutescens

Lejkowiec brzoskwiniowonny

Lejkowiec brzoskwiniowonny łączy brązowawy, głęboko lejkowaty kapelusz z jaskrawszym żółtym lub pomarańczowym trzonem. Spodnia powierzchnia młodego kapelusza jest niemal gładka; później pojawiają się na niej niskie, nieregularne fałdy. Cienki trzon bywa spłaszczony, skręcony i pusty w środku. Owocniki rosną zwykle grupami w wilgotnych miejscach leśnych. Do podobnego lejkowca trąbkowego upodabnia je ogólny kształt, ale ten ma zwykle wyraźniejsze listewki i bardziej szarawy spód dojrzałego kapelusza. Rzadkie stanowiska warto oszczędzać.

Lejkówka duszącaTrujący

Clitocybe fragrans

Lejkówka dusząca

Lejkówka dusząca jest drobnym, jasnym grzybem o wyraźnym anyżowym zapachu. Mokry kapelusz bywa szarobrązowy, ale podczas wysychania staje się kremowy lub białawy. Z wypukłego przechodzi w prawie płaski, często z niewielkim zagłębieniem w środku. Blaszki mają zbliżoną barwę i nieznacznie schodzą na cienki trzon. Owocniki pojawiają się pojedynczo lub w małych grupach. Gatunek jest udokumentowany w Polsce. Przyjemny zapach nie oznacza tu jadalności, a jego podobieństwo do innych jasnych lejkówkowych grzybów zwiększa ryzyko pomyłki.

Lejkówka szarawaNiezalecany

Clitocybe nebularis

Lejkówka szarawa

Lejkówka szarawa jest masywnym mieszkańcem jesiennej ściółki, często wyrastającym w dużych grupach. Jej szary kapelusz ma jaśniejszy brzeg, który długo pozostaje podwinięty. Z wiekiem środek może się zagłębiać, lecz nie każdy owocnik przyjmuje wyraźnie lejkowaty kształt. Jasne blaszki kontrastują z kapeluszem, a trzon zwykle rozszerza się ku podstawie. Dawne oceny kulinarne są rozbieżne z nowszymi ostrzeżeniami o dolegliwościach po spożyciu, dlatego atlas nie zaleca zbioru tego gatunku do jedzenia.

Lejkówka zielonawaJadalny

Clitocybe odora

Lejkówka zielonawa

Lejkówka zielonawa ma młode kapelusze w odcieniach szaroniebieskich lub zielonkawych i wyraźny anyżowy zapach. Z wiekiem barwa mocno blednie, niekiedy niemal do bieli. Sucha, gładka powierzchnia kapelusza stopniowo staje się rozpostarta i wklęsła, z falistym brzegiem. Jaśniejsze blaszki są przyrośnięte lub lekko zbiegają na trzon. Gatunek rośnie w ściółce lasów różnych typów. Stare, odbarwione egzemplarze trudniej odróżnić od podobnych lejkówkowych grzybów, wśród których występują również gatunki trujące.

Lignopurchawka gruszkowataJadalny

Apioperdon pyriforme

Lignopurchawka gruszkowata

Lignopurchawka gruszkowata tworzy drobne owocniki zwężone u dołu, często ciasno skupione na rozkładającym się drewnie. Jasna powierzchnia z niewielkimi brodawkami stopniowo brunatnieje. U podstawy można zauważyć białe sznury grzybni. Dojrzały owocnik otwiera się na szczycie, uwalniając zarodniki z ciemniejącego wnętrza. Nawet gdy wygląda na wyrastający z ziemi, zwykle jest związany z ukrytym drewnem. Dawniej zaliczano go do rodzaju Lycoperdon. Jadalność opisywana w źródłach dotyczy wyłącznie młodych, prawidłowo oznaczonych owocników o białym wnętrzu.

Łuskwiak nastroszonyNiezalecany

Pholiota squarrosa

Łuskwiak nastroszony

Łuskwiak nastroszony zwraca uwagę dużymi kępami żółtawych kapeluszy pokrytych odstającymi, brunatnymi łuskami. Podobne łuski występują na trzonie poniżej pierścienia, natomiast jego górna część jest gładsza. Początkowo jasne blaszki z wiekiem przybierają cynamonowe odcienie związane z dojrzewaniem zarodników. Z daleka skupienie może przypominać opieńki, dlatego sam kępkowy wzrost przy pniu nie wystarcza do oznaczenia. To grzyb związany z rozkładem drewna, spotykany również na żywych drzewach. Rozbieżne dawne oceny jadalności nie są podstawą do polecania go jako pożywienia.

Łuskwiak ognistyNiejadalny

Pholiota flammans

Łuskwiak ognisty

Łuskwiak ognisty tworzy jaskrawożółte lub pomarańczowożółte owocniki, których kapelusze pokrywają odstające łuski. Podobne łuski występują na trzonie poniżej strefy pozostałej po osłonie, podczas gdy jego górna część jest gładsza. Blaszki początkowo są żółtawe, później nabierają rdzawych tonów. Gatunek rozwija się na martwym drewnie, zwłaszcza iglastym, i jest znany z Polski. Intensywna barwa oraz jednolicie jasne łuski pomagają porównywać go z innymi łuskwiakami, ale wygląd zmienia się wraz z wiekiem owocników.

Łuskwiak słomkowyNiezalecany

Pholiota gummosa

Łuskwiak słomkowy

Łuskwiak słomkowy jest niewielkim grzybem o jasnym, słomkowym kapeluszu, niekiedy z oliwkowym odcieniem. Powierzchnię młodych owocników zdobią szerokie, przylegające łuseczki, które mogą zanikać podczas deszczowej pogody. Blaszki początkowo pozostają kremowe, później stają się rdzawobrązowe. Włóknisty trzon jest jasny u góry i ciemniejszy przy podstawie. Gatunek występuje w Polsce na martwym drewnie liściastym. Gdy drewno jest zagrzebane, grupa owocników może sprawiać wrażenie wyrastającej bezpośrednio z gleby lub mchu.

Łuskwiak śluzowatyNiezalecany

Pholiota lenta

Łuskwiak śluzowaty

Łuskwiak śluzowaty ma blady, kremowy kapelusz z ciemniejszym środkiem i bardzo lepką powierzchnią. Drobne białawe łuski tkwią w warstwie śluzu, dlatego po deszczu mogą być słabo widoczne. Jasne blaszki stopniowo przybierają odcienie oliwkowe i brązowe. Trzon jest włóknisty, ciemnieje ku podstawie, a strefa osłony zwykle szybko zanika. Owocniki bywają pozornie naziemne, choć korzystają z drewna lub innych resztek ukrytych w ściółce. W Polsce gatunek często pojawia się późną jesienią.

Łyczak muszlowyNiezalecany

Panus conchatus

Łyczak muszlowy

Łyczak muszlowy wyróżnia się fioletowym zabarwieniem młodych owocników, które stopniowo przechodzi w ochrę. Kapelusz jest asymetryczny, z czasem lejkowaty albo uchowaty, a jego brzeg długo pozostaje podwinięty. Gęste, wąskie blaszki zbiegają na krótki mimośrodowy trzon. Powierzchnia początkowo jest delikatnie aksamitna, później wygładza się od środka. Gatunek jest notowany w Polsce na drewnie liściastym. Mimo blaszek należy do krewniaków grzybów o hymenoforze porowatym, a jego miąższ jest wyraźnie łykowaty.

Łysak ciemnotrzonowyNiejadalny

Gymnopilus picreus

Łysak ciemnotrzonowy

Łysak ciemnotrzonowy tworzy niewielkie owocniki o brązowopomarańczowym lub czerwonobrązowym kapeluszu. Jego delikatnie ziarnista powierzchnia podczas wysychania jaśnieje ku żółtawemu brązowi. Blaszki długo pozostają żółte i dopiero później rdzewieją. Cienki trzon jest znacznie ciemniejszy, niekiedy niemal czarny, z purpurowym odcieniem i drobnymi żółtawymi kłaczkami. Gatunek został odnotowany w Polsce na martwym drewnie iglastym. Kontrast ciemnego trzonu i żółtych blaszek jest przydatny porównawczo, ale nie rozstrzyga samodzielnie oznaczenia.

Łysak drobnołuskowyNiejadalny

Gymnopilus sapineus

Łysak drobnołuskowy

Łysak drobnołuskowy ma pomarańczowobrązowy kapelusz, którego początkowo filcowata powierzchnia zwykle rozpada się na drobne rudawe łuski. Blaszki są gęste, najpierw żółte, później pomarańczowe i rdzawobrązowe. Trzon pozostaje bez trwałego pierścienia, może ciemnieć po uszkodzeniu i często zwęża się ku podstawie. Gatunek występuje w Polsce na drewnie iglastym. Niektóre owocniki mają jednak niemal gładki kapelusz, dlatego odróżnienie ich od łysaka plamistoblaszkowego wymaga nieraz porównania cech mikroskopowych.

Łysak plamistoblaszkowyNiezalecany

Gymnopilus penetrans

Łysak plamistoblaszkowy

Łysak plamistoblaszkowy ma żółtopomarańczowy do rdzawobrązowego kapelusz, zwykle gładki lub delikatnie włóknisty. Żółte blaszki z czasem pokrywają się rdzawymi plamami i ciemnieją. Smukły trzon jest włóknisty, z żółtawym tłem i pomarańczowymi odcieniami; u dojrzałych owocników nie ma trwałego pierścienia. Gatunek jest częsty w Polsce na martwym drewnie iglastym. Drobne pozostałości osłony mogą być widoczne tylko u młodych okazów, dlatego ich brak nie powinien być jedyną cechą porównawczą.

Łysostopek cierpkiNiezalecany

Collybiopsis peronata

Łysostopek cierpki

Łysostopek cierpki ma cienki, ochrowobrązowy do rudobrązowego kapelusz, którego barwa blednie podczas wysychania. Jasne blaszki starszych owocników stają się bardziej brunatne. Smukły trzon w dolnej części pokrywa wyraźny biały lub żółtawy filc, często łączący się z resztkami ściółki. Gatunek jest częsty w polskich lasach i bywa spotykany gromadnie. W nowszej nomenklaturze należy do rodzaju Collybiopsis, natomiast w starszych atlasach nadal figuruje pod nazwą Gymnopus peronatus. Owłosiona podstawa jest ważniejszą cechą niż zmienna barwa kapelusza.

Łysostopek pospolityNiezalecany

Gymnopus dryophilus

Łysostopek pospolity

Łysostopek pospolity ma cienki kapelusz, którego kolor wyraźnie zmienia się wraz z wilgotnością. Po deszczu bywa pomarańczowobrązowy, podczas wysychania jaśnieje do kremowego. Smukły, elastyczny trzon pozostaje twardy i włóknisty. Grzyb rośnie w ściółce różnych lasów, więc dawna nazwa pieniążek dębowy nie oznacza ścisłego związku wyłącznie z dębami. Owocniki zwykle stoją blisko siebie, bez wspólnej zwartej wiązki. Podobnych łysostopków jest wiele, a sam jasnobrązowy kapelusz nie wystarcza do ich rozróżnienia.

Łysostopek szpilkowyNiezalecany

Gymnopus androsaceus

Łysostopek szpilkowy

Łysostopek szpilkowy jest drobnym grzybem o różowobrązowym, promieniście pomarszczonym kapeluszu na cienkim, ciemnym trzonie. Środek kapelusza często pozostaje nieco zagłębiony, a brzeg bywa jaśniejszy. Jasne blaszki dochodzą bezpośrednio do trzonu, bez oddzielnego kołnierzyka. W podłożu można zauważyć czarne, włosowate sznury grzybni. Gatunek jest pospolity w Polsce w ściółce iglastej. Owocniki wysychają, a po zwilżeniu mogą odzyskiwać kształt, dlatego ich wygląd zależy wyraźnie od pogody i stanu podłoża.

Łzawnik rozciekliwyNiejadalny

Dacrymyces stillatus

Łzawnik rozciekliwy

Łzawnik rozciekliwy wygląda jak drobne żółtopomarańczowe kropelki rozrzucone po powierzchni drewna. Owocniki są poduszkowate, lekko spłaszczone i zwykle mierzą zaledwie kilka milimetrów. W skupieniach mogą łączyć się w większe, nieregularne plamki. Starsze stają się bardziej brunatnawe oraz przejrzyste, a ich objętość zależy od nawodnienia. Zasiedla drewno już wyraźnie rozłożone. Wśród podobnych drobnych galaretowatych grzybów pewne oznaczenie często wymaga mikroskopu, ponieważ kolor i wielkość bywają bardzo zbliżone.

Masłoborowik królewskiJadalny

Butyriboletus regius

Masłoborowik królewski

Masłoborowik królewski zwraca uwagę różowym lub czerwonym kapeluszem ponad intensywnie żółtym spodem. Młoda powierzchnia kapelusza jest delikatnie aksamitna, a później wygładza się i może stać się nierówna. Gruby trzon ma żółte tło oraz drobną siateczkę; miejscami pojawiają się na nim czerwonawe plamy. Żółty miąższ europejskich okazów zwykle nie sinieje albo zmienia barwę bardzo słabo. Ten rzadki gatunek ciepłych lasów występuje w Polsce i jest objęty ochroną ścisłą.

Masłoborowik żółtobrązowyJadalny

Butyriboletus appendiculatus

Masłoborowik żółtobrązowy

Masłoborowik żółtobrązowy ma masywny owocnik z brązowym kapeluszem i intensywnie żółtym spodem. Jego trzon zdobi drobna siateczka, najlepiej widoczna w górnej części, a podstawa często zwęża się i przypomina krótki korzeń. Żółtawy miąższ może sinieć po uszkodzeniu; w dole trzonu zdarzają się także czerwonawe odcienie. W Polsce jest rzadkim mieszkańcem ciepłych lasów liściastych. Dawna nazwa „borowik przyczepkowy” odnosi się do tego samego gatunku, opisywanego obecnie w rodzaju Butyriboletus.

Maślaczek pieprzowyJadalny

Chalciporus piperatus

Maślaczek pieprzowy

Maślaczek pieprzowy jest niewielkim grzybem o ciepło zabarwionym kapeluszu i wyraźnie rdzawych porach. Wypukły kapelusz stopniowo się spłaszcza, a po deszczu jego powierzchnia może być lepka. Smukły trzon ma podobny odcień jak kapelusz, lecz przy podstawie pojawia się żółta barwa. W polskich lasach jego owocniki pojawiają się dość często, zarówno latem, jak i jesienią. Nazwa odnosi się do cechy opisanej w atlasach, nie do zalecanej metody rozpoznawania.

Maślak błotnyJadalny

Suillus flavidus

Maślak błotny

Maślak błotny jest smuklejszy od wielu innych maślaków i wyrasta w szczególnie wilgotnym otoczeniu. Kapelusz ma jasne, żółtawe, szarawe lub oliwkowe odcienie, a mokra powierzchnia jest silnie śluzowata. W środku często pozostaje łagodne wzniesienie. Na cienkim trzonie występuje śluzowata strefa pierścieniowa, która u starszych owocników może być słabo widoczna. Żółte pory są stosunkowo duże i kanciaste. Gatunek jest udokumentowany w Polsce, gdzie podlega ochronie częściowej i wiąże się z torfowiskowymi siedliskami sosen.

Maślak dętyJadalny

Suillus cavipes

Maślak dęty

Maślak dęty ma nietypowy dla wielu maślaków kapelusz: zwykle suchawy, włóknisty i pokryty drobnymi łuseczkami. Najczęściej jest brązowy, choć znane są również żółte owocniki. Pod spodem widać duże, kanciaste pory, nieco zbiegające na trzon. Nazwa nawiązuje do pustego wnętrza trzonu, a u młodych okazów można zauważyć pozostałości osłony. Gatunek jest ściśle związany z modrzewiami. W Polsce podlega ochronie częściowej, dlatego należy pozostawić jego owocniki na miejscu.

Maślak trydenckiJadalny

Suillus tridentinus

Maślak trydencki

Maślak trydencki łączy rdzawopomarańczowe odcienie kapelusza z podobnie ciepłą barwą porów. Na powierzchni kapelusza widać delikatne, przylegające włókienka lub łuseczki, a w wilgotnych warunkach pojawia się śluz. Duże, kanciaste pory mogą lekko zbiegać na trzon. Pozostałości osłony tworzą jasny pierścień, widoczny zwłaszcza u młodszych owocników. Gatunek towarzyszy modrzewiom i preferuje zasobne w wapń podłoże. W Polsce jest rzadki i podlega ochronie ścisłej, dlatego jego owocniki należy pozostawić na stanowisku.

Maślak wejmutkowyJadalny

Suillus placidus

Maślak wejmutkowy

Maślak wejmutkowy zwraca uwagę bardzo jasnym kapeluszem, białawym lub przypominającym barwę kości słoniowej. Z wiekiem na owocniku przybywa żółtawych tonów. Mokra skórka jest silnie lepka, natomiast na smukłym trzonie rozwijają się charakterystyczne ciemniejsze, winnoczerwonawe punkty i plamki. Gatunek nie ma pierścienia. W Polsce jego występowanie wiąże się z wejmutką, sadzoną u nas sosną pochodzącą z Ameryki Północnej. Powiązanie z drzewem jest ważnym uzupełnieniem opisu tego rzadziej spotykanego maślaka.

Maślanka stęchłaNiejadalny

Hypholoma radicosum

Maślanka stęchła

Maślanka stęchła, nazywana także korzeniastą, ma trzon wydłużony w część głęboko wnikającą w rozkładające się drewno. Kapelusz jest kremowobrązowy lub ochrowobrązowy, zwykle ciemniejszy pośrodku. Jasny szczyt trzonu przechodzi ku podstawie w odcienie rdzawobrązowe. Owocniki pojawiają się pojedynczo albo w niewielkich skupieniach. Nieprzyjemny zapach bywa pomocny w opisie, lecz nie zastępuje porównania całego owocnika. W obrębie tej grupy źródła różnie traktują formy bez wyraźnego korzeniastego zakończenia, co wymaga ostrożności przy korzystaniu ze starszych oznaczeń.

Mądziak psiNiezalecany

Mutinus caninus

Mądziak psi

Mądziak psi rozwija się z jasnego, częściowo zagłębionego w podłożu jaja. Wyrastający z niego smukły, gąbczasty trzon jest białawy lub żółtawy, a jego wierzchołek pomarańczowoczerwony. Początkowo tę barwną część zakrywa ciemnooliwkowa, lepka masa zarodników. Jej zapach przyciąga owady, które pomagają w rozsiewaniu grzyba. Owocnik jest wiotki i szybko się rozpada. Po usunięciu masy zarodnikowej przez owady wygląda znacznie jaśniej, co może utrudniać porównanie zdjęć z różnych etapów rozwoju.

Mleczaj bladawyNiezalecany

Lactarius pallidus

Mleczaj bladawy

Mleczaj bladawy tworzy mięsiste owocniki w jasnej, kremowej i cielistoochrowej tonacji. Kapelusz zwykle nie ma wyraźnych pasów, a po deszczu jest mocno lepki; suchy może połyskiwać. Jego brzeg początkowo podwija się ku dołowi, później kapelusz staje się bardziej rozłożysty. Jasne blaszki wydzielają białe mleczko. Krótki trzon zachowuje podobną barwę i z wiekiem może pustoszeć. Gatunek jest udokumentowany w Polsce, szczególnie w buczynach, ale podobna blada kolorystyka występuje również u innych mleczajów.

Mleczaj bukowyNiezalecany

Lactarius subdulcis

Mleczaj bukowy

Mleczaj bukowy jest niewielkim, brązowawym grzybem związanym przede wszystkim z bukami. Jego kapelusz ma zwykle dość jednolitą barwę, bez wyraźnych współśrodkowych pasów, i jaśnieje przy wysychaniu. Początkowo wypukły środek stopniowo się zagłębia, czasem zachowując mały garbek. Jasne blaszki nabierają różowokremowego odcienia, a mleczko pozostaje białe. Smukły trzon bywa jaśniejszy od kapelusza, zwłaszcza u góry. Gatunek ma niejednoznaczne oceny przydatności spożywczej, dlatego nie jest tu rekomendowany do zbioru na posiłek.

Mleczaj ciemnyNiejadalny

Lactarius picinus

Mleczaj ciemny

Mleczaj ciemny ma matowy, ciemnobrązowy lub czarnobrązowy kapelusz, początkowo wypukły, później lekko zagłębiony. Powierzchnia jest delikatnie filcowata i może pękać podczas suszy. Kremowe blaszki są dość gęste, a trzon zwykle jaśniejszy od kapelusza, zwłaszcza przy szczycie i podstawie. Białe mleczko nie zmienia wyraźnie barwy, natomiast miąższ może powoli różowieć. Grzyb rośnie pod świerkami i przypomina mleczaja przydymionego, ale zazwyczaj nie ma jego wyraźnego garbka ani listewek zbiegających na trzon.

Mleczaj dołkowanyTrujący

Lactarius scrobiculatus

Mleczaj dołkowany

Mleczaj dołkowany tworzy duże, żółte kapelusze z długo podwiniętym, wełnistym brzegiem. Wilgotna powierzchnia jest śluzowata, niekiedy niewyraźnie strefowana. Na krótkim, mocnym trzonie znajdują się ciemniejsze zagłębienia, od których pochodzi polska nazwa. Uszkodzone blaszki wydzielają białawe mleczko, szybko zmieniające barwę na siarkowożółtą. Miąższ również może żółknąć. Grzyb jest związany ze świerkami i wymaga odróżnienia od podobnych dużych mleczajów o owłosionych kapeluszach, których mleczko przebarwia się w inny sposób.

Mleczaj jelonekNiezalecany

Lactarius fuliginosus

Mleczaj jelonek

Mleczaj jelonek ma szarobrązowy, suchy i aksamitny kapelusz, który z wiekiem staje się szeroko zagłębiony. Trzon utrzymuje podobne, lecz zwykle jaśniejsze odcienie. Blaszki stopniowo przybierają ciepłą ochrową barwę. Białawy miąższ po uszkodzeniu różowieje, a wydzielane mleczko jest początkowo białe. Gatunek należy do grupy bardzo podobnych, brunatnych mleczajów o zmieniających barwę tkankach. Właściwe oznaczenie wymaga uwzględnienia drzewa gospodarza, gęstości blaszek i często mikroskopowej budowy powierzchni zarodników.

Mleczaj kamforowyNiezalecany

Lactarius camphoratus

Mleczaj kamforowy

Mleczaj kamforowy wytwarza niewielkie, ciemnoczerwonobrązowe owocniki z kapeluszem zwykle pozbawionym wyraźnych stref. Zagłębiający się środek może zachowywać mały garbek, a trzon z wiekiem staje się pusty. Barwa blaszek przechodzi od kremoworóżowej ku brązowawej. Charakterystyczny aromat, porównywany do kamfory lub przypraw, nasila się podczas wysychania i może być słaby w świeżym owocniku. W Polsce gatunek jest częsty. Źródła odmiennie oceniają jego przydatność spożywczą, dlatego atlas zachowuje ostrożną klasyfikację.

Mleczaj kokosowyNiezalecany

Lactarius glyciosmus

Mleczaj kokosowy

Mleczaj kokosowy tworzy nieduże, kruche owocniki w przygaszonych szarobrązowych i liliowych kolorach. Kapelusz szybko staje się płytko wklęsły, niekiedy zachowując mały garbek pośrodku. Jasne blaszki lekko schodzą na cienki trzon, który z wiekiem może pustoszeć. W opisach zwraca uwagę zapach przypominający kokos, szczególnie wyraźny podczas podsuszania. Gatunek jest znany z Polski i towarzyszy zwłaszcza brzozom. Zapach stanowi cechę pomocniczą, wspólną również dla innych mleczajów, więc nie rozstrzyga samodzielnie o przynależności gatunkowej.

Mleczaj lepkiNiejadalny

Lactarius uvidus

Mleczaj lepki

Mleczaj lepki ma jasny, szarawy kapelusz z liliowym odcieniem i wyraźnie śluzowatą powierzchnią. W miarę wzrostu środek obniża się, podczas gdy brzeg przez pewien czas pozostaje podwinięty. Uszkodzone blaszki wydzielają białe mleczko, które wraz z otaczającym miąższem przybiera fioletową barwę. Trzon jest stosunkowo smukły i z czasem pusty. Gatunek występuje w Polsce na wilgotnych stanowiskach. Zmiana barwy mleczka jest istotną cechą porównawczą, ale pojawia się również u pokrewnych gatunków.

Mleczaj leszczynowyNiejadalny

Lactarius pyrogalus

Mleczaj leszczynowy

Mleczaj leszczynowy jest niepozornym grzybem o szarawoochrowym lub kremowym kapeluszu. Jego powierzchnia jest gładka, w wilgoci lekko lepka, zwykle bez wyraźnych koncentrycznych pasów. Środek z czasem zapada się, a kremowoochrowe blaszki z różowym odcieniem krótko zbiegają na trzon. Przy uszkodzeniu wypływa obfite białe mleczko. Ważną wskazówką środowiskową jest bliskość leszczyny. Podobne mleczaje wymagają porównania zapachu, rozmieszczenia blaszek i drzewa gospodarza, ponieważ ich szare kapelusze mogą wyglądać niemal tak samo.

Mleczaj miłyNiezalecany

Lactarius quietus

Mleczaj miły

Mleczaj miły jest brązowawym mieszkańcem lasów dębowych, o dość niepozornym, matowym kapeluszu. Na jego powierzchni można dostrzec słabe, koncentryczne strefy, a środek dojrzałego owocnika zwykle się zagłębia. Trzon ma podobną barwę, często ciemniejszą przy podstawie. Uszkodzone blaszki wydzielają jasne, kremowobiałe mleczko. Zapach bywa opisywany jako oleisty lub przypominający pluskwy, mimo łagodnie brzmiącej polskiej nazwy. Gatunek występuje w Polsce często, lecz źródła nie są zgodne co do jego wartości spożywczej.

Mleczaj oliwkowobrązowyNiezalecany

Lactarius turpis

Mleczaj oliwkowobrązowy

Mleczaj oliwkowobrązowy, znany także jako paskudnik, ma ciemny, oliwkowy lub brunatny kapelusz z długo podwiniętym brzegiem. Podczas wilgotnej pogody jego powierzchnia staje się lepka i śluzowata. Starszy kapelusz rozpościera się, zachowując zagłębiony środek, a jasne blaszki mogą pokrywać się brunatnymi plamami. Gatunek występuje licznie w odpowiednich siedliskach leśnych, lecz obfitość nie oznacza przydatności spożywczej. Dawne wzmianki o wykorzystaniu kulinarnym nie usuwają zastrzeżeń dotyczących zawartych w nim związków.

Mleczaj ostryNiejadalny

Lactarius acris

Mleczaj ostry

Mleczaj ostry ma jasny, kremowoochrowy lub szarobrązowy kapelusz z nieregularnymi jaśniejszymi plamami. Młoda powierzchnia bywa lepka, starsza staje się matowa i pomarszczona. Jasne blaszki po uszkodzeniu różowieją, podobnie jak miąższ. Szczególnie charakterystyczne jest białe mleczko szybko zmieniające barwę na różowoczerwoną także poza kontaktem z tkanką owocnika. Trzon jest kremowy, z wiekiem pusty. Gatunek przypomina kilka innych brunatnych mleczajów, u których przebarwienie ogranicza się przede wszystkim do uszkodzonego miąższu.

Mleczaj pomarańczowyNiezalecany

Lactarius aurantiacus

Mleczaj pomarańczowy

Mleczaj pomarańczowy tworzy niewielkie owocniki o ciepłym, pomarańczowobrązowym zabarwieniu. Kapelusz jest gładki, zwykle suchy i lekko połyskujący; z wypukłego staje się płaski lub płytko wklęsły. Jasne blaszki mają różowawy odcień i po uszkodzeniu wydzielają białe mleczko. Trzon utrzymuje zbliżoną do kapelusza barwę, bez pierścienia. Gatunek występuje w polskich lasach, lecz podobne drobne mleczaje i różne ujęcia ich nazw utrudniają rozpoznawanie. Sam pomarańczowy kolor nie wystarcza do oznaczenia.

Mleczaj pomarszczonyNiejadalny

Lactarius pterosporus

Mleczaj pomarszczony

Mleczaj pomarszczony ma ochrowobrązowy lub szarobrązowy kapelusz o suchej, matowej powierzchni. U starszych owocników często pojawiają się promieniste zmarszczki i nieregularne jaśniejsze plamy. Kremowe blaszki dojrzewając stają się ochrowe, a uszkodzone tkanki różowieją. Trzon jest stosunkowo krótki, jaśniejszy od kapelusza. Białe mleczko poza miąższem nie zmienia szybko koloru. Ważne cechy znajdują się pod mikroskopem: zarodniki mają wysokie, grzebieniaste urzeźbienie, dlatego podobieństwo do innych brunatnych mleczajów nie powinno prowadzić do pochopnego oznaczenia.

Mleczaj pospolityNiezalecany

Lactarius trivialis

Mleczaj pospolity

Mleczaj pospolity potrafi tworzyć duże, mięsiste owocniki o kapeluszu w odcieniach szarości, fioletu i brązu. Mokra powierzchnia jest śluzowata, a wysychająca może lekko połyskiwać. Jasne blaszki z czasem ciemnieją; uszkodzone miejsca mogą pozostawać plamiste po wyschnięciu mleczka. Trzon ma podobną, przygaszoną kolorystykę i często jest pusty wewnątrz. Gatunek występuje w Polsce pod brzozami i świerkami. Dawne zastosowania spożywcze opierają się na warunkowej ocenie, której nie należy odczytywać jako zalecenia zbioru.

Mleczaj pręgowanyNiejadalny

Lactarius zonarius

Mleczaj pręgowany

Mleczaj pręgowany ma ciepło zabarwiony kapelusz, na którym widać koncentryczne pasy w odcieniach ochry i pomarańczu. Młody brzeg jest podwinięty, a z czasem kapelusz szeroko się rozpościera i wgłębia pośrodku. Powierzchnia staje się lepka podczas wilgotnej pogody. Jasne, gęste blaszki lekko schodzą na krótki trzon, zaś uszkodzone miejsca wydzielają białe mleczko. Gatunek jest notowany w Polsce pod drzewami liściastymi. Podobnie pręgowane mleczaje wymagają porównania całego owocnika i jego otoczenia.

Mleczaj przydymionyJadalny

Lactarius lignyotus

Mleczaj przydymiony

Mleczaj przydymiony ma ciemnobrunatny, niemal czarny kapelusz o aksamitnej, suchej powierzchni. W środku często wznosi się wyraźny garbek, a skórka bywa drobno pomarszczona. Jasne blaszki kontrastują z ciemnym trzonem i zbiegają na jego szczyt, tworząc krótkie listewki. Uszkodzone tkanki mogą powoli różowieć lub rdzawieć. Smukła sylwetka oraz pofałdowanie górnej części trzonu pomagają porównywać go z mleczajem ciemnym. Występuje wśród mchów pod świerkami i wymaga starannego oznaczenia.

Mleczaj różowoblaszkowyNiejadalny

Lactarius controversus

Mleczaj różowoblaszkowy

Mleczaj różowoblaszkowy tworzy duże, masywne owocniki o białawym kapeluszu, na którym mogą występować różowe plamy i słabe strefy. Brzeg długo pozostaje podwinięty, a środek z czasem przybiera lejkowaty kształt. Nazwa wskazuje na różowawy odcień gęstych blaszek, dobrze kontrastujący z jasnym trzonem. Mleczko jest białe i nie zmienia wyraźnie barwy na powietrzu. W Polsce gatunek spotyka się niezbyt często; obecność topól lub wierzb pomaga opisać jego charakterystyczne siedlisko.

Mleczaj szaroplamistyNiezalecany

Lactarius vietus

Mleczaj szaroplamisty

Mleczaj szaroplamisty ma delikatny owocnik, którego kapelusz łączy szare, brązowawe i przygaszone liliowe odcienie. Wilgotna powierzchnia jest lepka, a środek stopniowo się zapada. Kremowe blaszki wydzielają białe mleczko, pozostawiające po wyschnięciu szarawe ślady. Smukły trzon jest gładki i kruchy, podobnie jak reszta owocnika. W Polsce gatunek pojawia się w wilgotnym otoczeniu drzew liściastych, zwłaszcza brzóz. Odcień kapelusza zmienia się z wiekiem i pogodą, dlatego warto porównywać również blaszki oraz siedlisko.

Mleczaj śluzowatyNiezalecany

Lactarius blennius

Mleczaj śluzowaty

Mleczaj śluzowaty ma kapelusz w odcieniach szarości, oliwki i zieleni, często ze skupiskami ciemniejszych plam. Po deszczu jego powierzchnia jest wyraźnie lepka. Brzeg młodego kapelusza pozostaje podwinięty, podczas gdy środek stopniowo się zagłębia. Jasne blaszki wydzielają białe mleczko, którego wyschnięte ślady szarzeją. Gatunek jest częsty w polskich buczynach. Podobne barwy występują u innych mleczajów, a rozbieżne oceny przydatności spożywczej przemawiają za pozostawieniem go poza koszykiem.

Mleczaj złocistyTrujący

Lactarius chrysorrheus

Mleczaj złocisty

Mleczaj złocisty ma jasny, łososiowy lub ochrowopomarańczowy kapelusz z ciemniejszymi koncentrycznymi plamami i pasami. Z wiekiem środek staje się płytko zagłębiony, a brzeg stopniowo się prostuje. Jasne, gęste blaszki wydzielają po uszkodzeniu białe mleczko, które szybko staje się siarkowożółte. Trzon jest jaśniejszy od kapelusza i z czasem pustoszeje. Grzyb może rosnąć licznie pod dębami. Żółknięcie mleczka jest ważną cechą porównawczą, lecz nie należy utożsamiać go z pomarańczowym mleczkiem rydzów.

Modroborowik gładkotrzonowyNiezalecany

Suillellus queletii

Modroborowik gładkotrzonowy

Modroborowik gładkotrzonowy ma kapelusz o ciepłych odcieniach brązu, ochry i czerwieni. Jego powierzchnia pozostaje delikatnie aksamitna, a po dotknięciu może ciemnieć. Pomarańczowy spód wyraźnie sinieje w miejscach uszkodzenia. Trzon jest żółtawy u góry i bardziej czerwony ku podstawie, bez wyraźnej, rozbudowanej siateczki typowej dla niektórych podobnych borowików. Głębokie czerwone zabarwienie miąższu przy podstawie stanowi ważną cechę porównawczą. W Polsce jest rzadkim gatunkiem związanym z ciepłymi stanowiskami leśnymi.

Monetnica maślanaJadalny

Rhodocollybia butyracea

Monetnica maślana

Monetnica maślana ma gładki kapelusz, który w wilgotnej pogodzie sprawia wrażenie natłuszczonego. Jego barwa jest zmienna: od brązowej po szarawą, a podczas wysychania powierzchnia wyraźnie blednie. Jasne blaszki kontrastują z kapeluszem i pozostają gęste. Włóknisty trzon często rozszerza się ku podstawie, gdzie widoczna jest biała grzybnia. Gatunek jest pospolity w Polsce i może wyrastać gromadnie w leśnej ściółce. Zmienność barwy sprawia, że warto porównywać również budowę trzonu oraz przyczepienie blaszek.

Monetnica plamistaNiezalecany

Rhodocollybia maculata

Monetnica plamista

Monetnica plamista początkowo wygląda jak jasny, prawie biały grzyb, lecz z wiekiem na różnych częściach owocnika pojawiają się rdzawe plamy. Kapelusz jest mięsisty, gładki i stopniowo się rozpościera. Gęste, jasne blaszki również mogą się przebarwiać. Mocny trzon pozostaje włóknisty i podobnie jak kapelusz pokrywa się plamkami. Gatunek jest częsty w Polsce, zwłaszcza w ściółce iglastej. Młode, jeszcze nieplamiste owocniki wymagają szczególnej uwagi, ponieważ nie pokazują najbardziej charakterystycznej cechy dojrzałych okazów.

Muchomor białożółtawyTrujący

Amanita eliae

Muchomor białożółtawy

Muchomor białożółtawy jest stosunkowo smukły, z trzonem wyraźnie dłuższym od szerokości kapelusza. Jasna powierzchnia kapelusza przechodzi w odcienie cieliste, różowoochrowe lub łososiowe, zwykle ciemniejsze pośrodku. Białe łatki osłony są delikatne i łatwo zanikają. Podobnie nietrwały bywa cienki pierścień. Podstawa trzonu z niewielkim zgrubieniem tkwi głęboko w ziemi. Gatunek notowano w Polsce, ale jest rzadki. Jego wygląd może przypominać inne jasne muchomory, również te szczególnie niebezpieczne dla człowieka.

Muchomor jeżowatyNiejadalny

Amanita echinocephala

Muchomor jeżowaty

Muchomor jeżowaty zwraca uwagę jasnym kapeluszem z wyraźnie spiczastymi pozostałościami osłony. Drobne stożki nadają mu wygląd usiany kolcami, lecz część z nich może zmyć deszcz. Pod kapeluszem znajdują się jasne blaszki, niekiedy z delikatnie zielonkawym odcieniem. Jasny trzon poszerza się ku zagłębionej w glebie podstawie i ma zwisający pierścień. W Polsce gatunek jest rzadki. Zmienność osłony oraz podobieństwo do innych białawych muchomorów utrudniają ocenę pojedynczego zdjęcia.

Muchomor mglejarkaNiezalecany

Amanita vaginata

Muchomor mglejarka

Muchomor mglejarka, zwany także szarawym, ma smukły trzon wyrastający z błoniastej pochwy. Szary kapelusz z wyraźnie prążkowanym brzegiem z czasem się rozpłaszcza. Dojrzały trzon nie nosi pierścienia, ale ta cecha sama nie rozstrzyga rozpoznania. Dawniej nazwą tego gatunku obejmowano również niektóre podobne muchomory o innych barwach. Obecnie oddziela się od niego między innymi muchomora rdzawobrązowego i żółtawego, a oznaczanie bliskich gatunków może wymagać badania mikroskopowego.

Muchomor porfirowyTrujący

Amanita porphyria

Muchomor porfirowy

Muchomor porfirowy wyróżnia się przygaszonym, szarobrązowym kapeluszem, często z fioletowym odcieniem. Nieliczne resztki osłony tworzą na nim szarawe, nieregularne łatki. Jasny trzon ciemnieje z wiekiem, a przy jego bulwiastej podstawie pozostają fragmenty pochwy. Zwisający pierścień może z czasem przylegać do trzonu. Wśród igliwia ten niepozornie ubarwiony muchomor łatwo umyka uwadze. Nie nadaje się do jedzenia; podobieństwo do innych szarych muchomorów dodatkowo utrudnia rozpoznanie na podstawie pojedynczego zdjęcia kapelusza.

Muchomor szorstkiTrujący

Amanita franchetii

Muchomor szorstki

Muchomor szorstki wyróżnia się żółtawymi resztkami osłony na kapeluszu i podobnie zabarwioną krawędzią pierścienia. Kapelusz może być ochrowy lub szarożółtawy, z wiekiem coraz bardziej rozpostarty. Jego drobne łatki bywają płaskie albo lekko stożkowate. Biały trzon rozszerza się ku bulwiastej podstawie, wokół której także pozostają żółtawe łuseczki. Miąższ nie czerwienieje po uszkodzeniu. W polskich lasach jest gatunkiem rzadko notowanym, a wyglądem przypomina kilka bardziej rozpowszechnionych muchomorów o łatkowatych kapeluszach.

Muchomor szyszkowatyNiezalecany

Amanita strobiliformis

Muchomor szyszkowaty

Muchomor szyszkowaty tworzy duże, jasne owocniki o kapeluszu przypominającym powierzchnię pokrytą porwanymi płatkami. Pozostałości osłony są miękkie i nieregularne, a przy brzegu mogą zwisać jak strzępy. Masywny trzon również bywa obficie oblepiony białawymi resztkami osłony. Delikatny pierścień szybko zanika, dlatego starszy okaz wygląda inaczej niż młody. Gatunek spotyka się w cieplejszych stanowiskach leśnych i parkowych. Jest podobny do innych jasnych muchomorów, wśród których znajdują się gatunki śmiertelnie trujące.

Muchomor twardawyNiezalecany

Amanita excelsa

Muchomor twardawy

Muchomor twardawy ma krępą sylwetkę, szarobrązowy kapelusz i jasny pierścień na trzonie. Powierzchnię kapelusza zdobią zwykle szarawe resztki osłony, które deszcz może częściowo lub całkowicie zmyć. U podstawy trzon rozszerza się bulwiasto. W źródłach występuje też pod nazwą Amanita spissa, a granice odmian ujmowane są różnie. Przypomina trującego muchomora plamistego oraz muchomora czerwieniejącego, dlatego nie jest dobrym gatunkiem do samodzielnych prób rozpoznawania grzybów przeznaczonych na posiłek.

Muchomor złotawyNiezalecany

Amanita ceciliae

Muchomor złotawy

Muchomor złotawy ma wysoki, smukły pokrój i szeroki kapelusz w odcieniach ochry, oliwkowego brązu lub szarości. Na powierzchni pozostają nieregularne szare fragmenty osłony, zwykle gęstsze w środkowej części. Brzeg jest wyraźnie promieniście prążkowany. Trzon nie ma pierścienia, ale pokrywają go drobne łuseczki tworzące miejscami wzór podobny do skóry węża. Osłona u podstawy rozpada się na fragmenty. To nieczęsty gatunek udokumentowany również w polskich lasach i zbiorach zielnikowych.

Muchomor żółtawyNiezalecany

Amanita crocea

Muchomor żółtawy

Muchomor żółtawy ma pomarańczowy lub ochrowopomarańczowy kapelusz z wyraźnie prążkowanym brzegiem. Na smukłym trzonie widać jaśniejsze tło i pomarańczowe włókienka, a jego podstawę otacza mocna, workowata pochwa. Gatunek nie wytwarza pierścienia. Barwa owocników jest zmienna, od dość bladej po intensywnie morelową, dlatego sam kolor nie rozstrzyga oznaczenia. W Polsce jest odnotowywany także na trawiastych skrajach zadrzewień. Choć część atlasów podaje jadalność, inne odradzają zbiór ze względu na niebezpieczne pomyłki w obrębie muchomorów.

Naparstniczka czeskaNiezalecany

Verpa bohemica

Naparstniczka czeska

Naparstniczka czeska pojawia się wcześnie, gdy w wilgotnych zaroślach dopiero rozwija się wiosenna roślinność. Brązowawa główka przypomina pomarszczony naparstek zawieszony na jasnym trzonie. Łączy się z nim jedynie u samego szczytu, a jej dolny brzeg pozostaje swobodny. Głębokie, podłużne fałdy nie tworzą regularnego układu jam typowego dla smardzów. Trzon młodego owocnika jest krótki i wypełniony delikatną tkanką, później znacznie się wydłuża. Gatunek jest w Polsce objęty ochroną częściową.

Naparstniczka stożkowataJadalny

Verpa conica

Naparstniczka stożkowata

Naparstniczka stożkowata tworzy małą, dzwonkowatą główkę osadzoną na smukłym jasnym trzonie. Jej brązowa powierzchnia bywa niemal gładka, lecz może również mieć płytkie zmarszczki i nieregularne zagłębienia. Dolny brzeg zwisa swobodnie, ponieważ główka przyrasta do trzonu wyłącznie na szczycie. Owocniki są krótkotrwałe i wyrastają wiosną w wilgotnych miejscach. Silniej pomarszczone okazy mogą przypominać naparstniczkę czeską; pewne rozróżnienie opiera się wtedy także na cechach zarodników. W Polsce gatunek podlega ochronie częściowej.

Niszczyca belkowaNiejadalny

Gloeophyllum trabeum

Niszczyca belkowa

Niszczyca belkowa tworzy niewielkie półkoliste lub wachlarzowate kapelusze, często zrastające się w szeregi. Ich matowy wierzch jest szarobrązowy, nierówny, z jaśniejszą strefą świeżego przyrostu. Na spodzie pory wydłużają się w wąskie szczeliny i labirynt, nie tworząc tak wyraźnych listew jak u niszczycy płotowej. Rdzawobrązowy miąższ staje się korkowaty podczas wysychania. Gatunek może zasiedlać zarówno drewno w lesie, jak i wystawione na warunki atmosferyczne drewniane elementy poza lasem.

Niszczyca płotowaNiejadalny

Gloeophyllum sepiarium

Niszczyca płotowa

Niszczyca płotowa tworzy wydłużone lub wachlarzowate półki o rdzawej, szorstkiej powierzchni. Młody przyrost bywa żółtawy albo pomarańczowy, podczas gdy starsza część ciemnieje do głębokiego brązu. Pod kapeluszem widać wydłużone szczeliny i połączenia przypominające labirynt; miejscami układ wygląda niemal jak blaszki. Grzyb rozkłada drewno iglaste, także użyte do budowy ogrodzeń. Jego twarde owocniki mogą długo pozostawać widoczne po zakończeniu wzrostu. Przy porównywaniu z innymi niszczycami ważniejsza od samej barwy jest budowa spodniej powierzchni.

Ozorek dębowyJadalny

Fistulina hepatica

Ozorek dębowy

Ozorek dębowy tworzy mięsisty, językowaty owocnik o czerwonej powierzchni i jasnym spodzie. Z wiekiem barwa ciemnieje do purpurowobrązowej, a na wilgotnym wierzchu mogą pojawiać się krople czerwonej cieczy. W odróżnieniu od wielu hub jego drobne rurki nie są ściśle zrośnięte ze sobą. Wyrasta na drewnie, często u podstawy starych dębów, i uczestniczy w jego rozkładzie. Gatunek bywa opisywany jako jadalny, jednak w Polsce podlega ochronie częściowej i dzikich owocników nie należy zbierać.

Parasolka fałdowanaNiejadalny

Parasola plicatilis

Parasolka fałdowana

Parasolka fałdowana wygląda jak miniaturowy parasol złożony z cienkiego, promieniście pofałdowanego materiału. Jej bardzo delikatny kapelusz szybko rozpościera się z dzwonkowatego do niemal płaskiego. Szarawa powierzchnia kontrastuje z ochrowym krążkiem pośrodku. Owocnik stoi na cienkim, jasnym trzonie i łatwo traci świeży wygląd. W przeciwieństwie do wielu czernidłaków nie rozpływa się w czarną ciecz, lecz więdnie. Jest spotykany w polskich trawnikach i na żyznych skrajach lasów, zwykle po wilgotnej pogodzie.

Parkogrzybek czerwonawyJadalny

Hortiboletus rubellus

Parkogrzybek czerwonawy

Parkogrzybek czerwonawy tworzy drobne owocniki z kapeluszem, którego czerwień może z wiekiem blednąć i mieszać się z oliwkowymi odcieniami. Powierzchnia jest zwykle sucha i delikatnie aksamitna, a brzeg niekiedy jaśniejszy. Pod spodem znajdują się żółte pory, stopniowo stające się bardziej zielonkawe. Trzon łączy żółć w górze z czerwienią niżej. Ten związany z drzewami liściastymi gatunek występuje w Polsce także poza zwartym lasem; wygląd podobnych parkogrzybków może wymagać oceny mikroskopowej.

Parkogrzybek plamkostopyNiezalecany

Hortiboletus engelii

Parkogrzybek plamkostopy

Parkogrzybek plamkostopy przypomina kilka innych niewielkich grzybów rurkowych z czerwieniejącym trzonem. Jego brązowy kapelusz bywa różowawy przy brzegu, a sucha powierzchnia może drobno pękać. Pory początkowo są żółte, później przybierają bardziej zielonkawe lub brunatne odcienie. Nazwa nawiązuje do drobnych pomarańczowych punktów w miąższu podstawy trzonu, a nie tylko do zewnętrznych przebarwień. Polskie występowanie potwierdza zweryfikowany zbiór oznaczony również mikroskopowo. Sama fotografia kapelusza nie pozwala pewnie oddzielić podobnych parkogrzybków.

Pieczarka dwuzarodnikowaJadalny

Agaricus bisporus

Pieczarka dwuzarodnikowa

Pieczarka dwuzarodnikowa obejmuje znane z upraw owocniki białe i brązowe, lecz występuje również poza hodowlą. Jej mięsisty kapelusz początkowo jest zaokrąglony, później szeroko się rozkłada, a powierzchnia może rozpadać się na drobne łuski. Blaszki nie dochodzą do trzonu i z wiekiem wyraźnie ciemnieją. Na krótkim trzonie pozostaje pierścień. Sama barwa kapelusza nie odróżnia jej od innych pieczarek; ważną cechą mikroskopową są podstawki wytwarzające przeważnie po dwa zarodniki.

Pieczarka malutkaJadalny

Agaricus comtulus

Pieczarka malutka

Pieczarka malutka tworzy delikatniejsze owocniki niż wiele znanych pieczarek łąkowych. Jasny kapelusz może lekko żółknąć, a w środkowej części bywa drobno łuseczkowaty. Gęste blaszki pozostają wolne od trzonu i przechodzą z różu w szarobrązowy odcień. Cienki trzon ma pierścień oraz włóknistą powierzchnię poniżej niego. Zapach bywa anyżkowy. Gatunek jest notowany w Polsce w miejscach trawiastych. Niewielkie rozmiary i przyjemna woń nie wystarczają do odróżnienia go od innych drobnych pieczarek.

Pieczarka miejskaJadalny

Agaricus bitorquis

Pieczarka miejska

Pieczarka miejska tworzy zwarte, krępe owocniki, które potrafią rozwijać się w silnie ubitej ziemi. Jasny kapelusz bywa zabrudzony drobinami podłoża i długo zachowuje podwinięty brzeg. Charakterystyczną cechą trzonu jest wyraźny, podwójny pierścień. Młode blaszki są różowe, następnie brązowieją, pozostając oddzielone od trzonu. W Polsce spotyka się ją również w miejscach intensywnie użytkowanych przez ludzi. Miejski adres stanowiska pomaga opisać jej ekologię, ale nie daje podstaw do oceny przydatności zebranych owocników do spożycia.

Pieczarka okazałaJadalny

Agaricus augustus

Pieczarka okazała

Pieczarka okazała potrafi tworzyć bardzo duże owocniki o kremowym kapeluszu pokrytym brązowymi łuskami. Zwykle wyrasta pojedynczo lub w grupach w pobliżu drzew, także w miejscach przekształconych przez człowieka. Jasne blaszki z dojrzewaniem wyraźnie ciemnieją. Na trzonie pozostaje szeroki, zwisający pierścień, a poniżej niego drobne łuseczki. Źródła opisują charakterystyczny migdałowy zapach; ani aromat, ani rozmiar nie zastępują jednak porównania pełnego zestawu cech z podobnymi pieczarkami.

Pieczarka opasanaJadalny

Agaricus subperonatus

Pieczarka opasana

Pieczarka opasana tworzy mięsiste owocniki o kremowym kapeluszu z kontrastującymi brązowymi łuskami. Na brzegu młodego kapelusza pozostają resztki białej osłony. Wolne blaszki zaczynają od różowego odcienia, później wyraźnie ciemnieją. Mocny trzon nosi pierścień, czasem podwójny, albo kilka pasów pozostałych po osłonie. Jasny miąższ może lekko czerwienieć. Gatunek jest znany z Polski, lecz nie należy do częstych pieczarek. Młode owocniki bywają częściowo zagłębione w podłożu, co dodatkowo podkreśla ich krępy wygląd.

Pieczarka płaskobulwkowaJadalny

Agaricus silvicola

Pieczarka płaskobulwkowa

Pieczarka płaskobulwkowa ma jasny kapelusz, który z wiekiem lub po otarciu może żółknąć. Dojrzewające blaszki przechodzą od jasnych przez szaroróżowe do czekoladowobrązowych. Trzon kończy się zgrubieniem, a owocniki mają zwykle anyżowy zapach. Gatunek spotyka się w różnych typach lasów. W literaturze występuje też pisownia Agaricus sylvicola. Podobne pieczarki o silniej zaznaczonej bulwce bywają ujmowane odrębnie, dlatego samego kształtu podstawy nie należy traktować jako pewnego klucza identyfikacyjnego. Szczególnej ostrożności wymagają młode, białe owocniki.

Pieczarka szarołuskowaTrujący

Agaricus moelleri

Pieczarka szarołuskowa

Pieczarka szarołuskowa ma jasny kapelusz pokryty szarobrązowymi łuskami, zagęszczonymi w ciemniejszym środku. Z wiekiem blaszki przechodzą od różowych do brązowych, a na jasnym trzonie pozostaje zwisający pierścień. Źródła opisują żółknięcie uszkodzonych miejsc oraz nieprzyjemny zapach przypominający atrament. W Polsce gatunek jest udokumentowany także w zadrzewieniach poza lasem. Podobieństwo do jadalnych pieczarek nie świadczy o bezpieczeństwie: po jego spożyciu odnotowywano dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Pieczarka urynowaJadalny

Agaricus urinascens

Pieczarka urynowa

Pieczarka urynowa należy do dużych pieczarek o jasnym kapeluszu, którego powierzchnia może żółknąć i rozpadać się na włókienkowate łuseczki. Pod szerokim kapeluszem znajdują się gęste, wolne blaszki, stopniowo zmieniające barwę z szaroróżowej na ciemnobrązową. Mocny trzon nosi zwisający pierścień i nieregularne łuski poniżej niego. Zapach młodych owocników bywa migdałowy, natomiast u starych staje się amoniakalny. Dawna nazwa wielkozarodnikowa nawiązuje do cechy wymagającej mikroskopu, a nie do samych rozmiarów owocnika.

Pieniążkówka dębowaNiezalecany

Xerula pudens

Pieniążkówka dębowa

Pieniążkówka dębowa ma suchy, matowy kapelusz pokryty krótkimi włoskami, które nadają mu aksamitny wygląd. Barwa przechodzi od żółtawobrązowej do ochrowej i ciemniejszego brązu. Jasne blaszki są szeroko rozstawione. Długi, brązowy trzon również jest owłosiony i głęboko korzeniasto przedłużony. Gatunek jest notowany w Polsce przy drzewach liściastych. Owocniki często wyglądają na wyrastające z ziemi, choć są związane z ukrytymi korzeniami; sucha owłosiona powierzchnia odróżnia je od podobnego błonoskórka korzeniastego.

Pieniążnica szerokoblaszkowaNiezalecany

Megacollybia platyphylla

Pieniążnica szerokoblaszkowa

Pieniążnica szerokoblaszkowa ma szeroki, szarobrązowy kapelusz z promienistymi włóknami, który przy suchej pogodzie może pękać. Jasne blaszki są wyraźnie szerokie i dochodzą do trzonu. Trzon pozostaje włóknisty, a starszy staje się pusty. Przy jego podstawie mogą być widoczne długie, białe sznury grzybni łączące owocnik z podłożem. Gatunek jest częsty w Polsce na rozkładającym się drewnie. Pozornie naziemny wzrost często wynika z obecności korzeni lub innych resztek drewna pod ściółką.

Pieniążniczka szyszkowaNiejadalny

Baeospora myosura

Pieniążniczka szyszkowa

Pieniążniczka szyszkowa ma niewielki ochrowobrązowy kapelusz z jaśniejszym brzegiem i czasem słabym garbkiem. Od spodu wyróżniają ją bardzo gęste, wąskie, białawe blaszki. Cienki trzon jest drobno oprószony na całej długości, a jego podstawa ma jasne włókienka i może być korzeniasto wydłużona. Gatunek jest udokumentowany w Polsce na opadłych szyszkach. Owocniki pozornie wyrastające z ziemi zwykle korzystają z zagrzebanego podłoża; podobieństwo do szyszkówek wymaga porównania blaszek i powierzchni trzonu.

Pieprznik ametystowyJadalny

Cantharellus amethysteus

Pieprznik ametystowy

Pieprznik ametystowy przypomina dobrze znaną kurkę, lecz na żółtym kapeluszu młodych owocników ma delikatne fioletowawe łuseczki. Kapelusz stopniowo zagłębia się pośrodku, a jego brzeg staje się nieregularny i falisty. Od spodu widoczne są grube, rozwidlające się listewki zbiegające na trzon. Nie są one typowymi cienkimi blaszkami. Fioletowy nalot bywa słabiej widoczny u starszych okazów, dlatego sama barwa fotografii może mylić. Gatunek jest potwierdzony z Polski, między innymi z lasów na pogórzu.

Pierścieniak niebieskawyNiezalecany

Stropharia caerulea

Pierścieniak niebieskawy

Pierścieniak niebieskawy tworzy niebieskozielone owocniki, które podczas starzenia szybko nabierają żółtawych plam i bledną. Resztki osłony na kapeluszu są skąpe i nietrwałe, zwykle skupione przy brzegu. Pierścień trzonu jest bardzo delikatny, czasami widoczny tylko jako słaba strefa. Blaszki ciemnieją razem z ostrzami, bez wyraźnego białego obrzeżenia typowego dla pierścieniaka niebieskozielonego. Gatunek rośnie między innymi w żyznej roślinności parkowej. Zużyte, odbarwione owocniki tej pary mogą być szczególnie trudne do rozdzielenia.

Pierścieniak niebieskozielonyNiezalecany

Stropharia aeruginosa

Pierścieniak niebieskozielony

Pierścieniak niebieskozielony ma młody kapelusz o nasyconej turkusowej barwie i śluzowatej powierzchni. W śluzie tkwią drobne białawe resztki osłony, zwykle najlepiej widoczne przy brzegu. Starszy kapelusz może wyraźnie zblednąć do żółtawych i ochrowych odcieni. Na trzonie występuje błoniasty pierścień, a poniżej niego jasne łuseczki. Dojrzewające blaszki ciemnieją, lecz ich ostrza pozostają białawe. Gatunek jest podobny do pierścieniaka niebieskawego, dlatego sam niebieskozielony kolor nie wystarcza do odróżnienia tej pary.

Pierścieniak uprawnyJadalny

Stropharia rugosoannulata

Pierścieniak uprawny

Pierścieniak uprawny tworzy mięsiste owocniki, których młode kapelusze często mają barwę czerwonego wina. W miarę rozrastania jaśnieją do ochrowych i kremowych odcieni, więc stare okazy mogą wyglądać zaskakująco inaczej. Na grubym, jasnym trzonie znajduje się pokaźny pierścień z promienistymi fałdami. Blaszki przechodzą od szarawych do fioletowobrunatnych. Gatunek rozkłada materiał roślinny i jest również uprawiany. W Polsce można spotkać go na słomie, trocinach lub zrębkach, pojedynczo oraz w grupach.

Piestrzenica olbrzymiaNiezalecany

Maublancomyces gigas

Piestrzenica olbrzymia

Piestrzenica olbrzymia tworzy krępy owocnik z szeroką, mózgowato pofałdowaną główką. Jej barwa przechodzi od miodowej lub oliwkowożółtej do ochrowobrązowej. Jasny trzon jest zwykle krótki i gruby, częściowo ukryty pod zwisającymi fałdami. Wiosną grzyb pojawia się przy próchniejącym drewnie, także niewidocznym pod ziemią. Podobieństwo do trującej piestrzenicy kasztanowatej wymaga szczególnej ostrożności. Nazwa Maublancomyces gigas odpowiada nowszemu ujęciu systematycznemu; dawne określenie Gyromitra gigas obejmowało w literaturze także mylone z nim grzyby spoza Europy.

Piestrzyca giętkaNiezalecany

Helvella elastica

Piestrzyca giętka

Piestrzyca giętka ma niewielką, jasnobrązową lub szarobeżową główkę, często przypominającą siodło o dwóch płatach. Jest ona osadzona na smukłym, białawym trzonie, znacznie mniej żebrowanym niż u piestrzycy kędzierzawej. Dolna strona główki jest jaśniejsza i matowa, a górna pozostaje gładka. Starsze owocniki mogą silniej się fałdować i skręcać. Rosną pojedynczo lub w grupach na ziemi. Podobne piestrzyce różnią się subtelnym owłosieniem, budową trzonu i cechami mikroskopowymi.

Piestrzyca kędzierzawaNiezalecany

Helvella crispa

Piestrzyca kędzierzawa

Piestrzyca kędzierzawa ma jasną główkę złożoną z nieregularnie pozawijanych płatów. Może przypominać zgniecione siodło lub pofalowaną czapeczkę. Jej wierzch jest kremowy i gładki, natomiast spód delikatnie omszony. Podtrzymujący ją biały trzon wyróżnia się głębokimi, podłużnymi bruzdami i wewnętrznymi komorami. Owocnik rośnie na ziemi, często w pobliżu drzew liściastych i wydeptanych dróg. Podobne piestrzyce różnią się barwą, owłosieniem i budową trzonu, ale nieregularny kształt jednej główki nie rozstrzyga oznaczenia.

Piestrzyca pucharowataNiezalecany

Helvella acetabulum

Piestrzyca pucharowata

Piestrzyca pucharowata tworzy brązową miseczkę osadzoną na krótkim, białawym trzonie. Jego wyraźne żebra rozgałęziają się i przechodzą na zewnętrzną ścianę miseczki, tworząc charakterystyczną sieć. Wewnętrzna powierzchnia jest gładka, natomiast zewnętrzna jaśniejsza i delikatnie oprószona. Z wiekiem brzeg rozszerza się, faluje, a czasem pęka. To gatunek kojarzony głównie z wiosennymi lasami. Inne miseczkowate piestrzyce mogą mieć podobne barwy, dlatego ważny jest zasięg i kształt żeber.

Piestrzyca zatokowataNiezalecany

Helvella lacunosa

Piestrzyca zatokowata

Piestrzyca zatokowata zwraca uwagę ciemną, nieregularnie pofałdowaną główką i silnie żebrowanym trzonem. Główka bywa szara, brunatnoszara albo niemal czarna, a jej płaty w kilku miejscach łączą się z trzonem. Powstają w ten sposób wnęki i otwory nadające owocnikowi poszarpany wygląd. Trzon jest pusty lub podzielony na komory. Grzyb rośnie na ziemi w lasach i zaroślach. W szeroko rozumianej grupie podobnych ciemnych piestrzyc występują gatunki trudne do rozdzielenia wyłącznie na podstawie fotografii.

Pięknoróg szydłowatyNiejadalny

Calocera cornea

Pięknoróg szydłowaty

Pięknoróg szydłowaty tworzy drobne żółte rożki wyrastające z martwego drewna. Są zwykle proste, zwężają się ku górze i tylko wyjątkowo słabo rozgałęziają. Ich gładka powierzchnia po deszczu staje się śliska, a tkanka ma sprężystą, galaretowatą konsystencję. W większej grupie wyglądają jak rozsypane na pniu krótkie igiełki. Gatunek można spotkać o różnych porach roku, gdy podłoże pozostaje wilgotne. Podobieństwo do pałeczkowatych goździeniowców jest powierzchowne; istotne są także rodzaj drewna i cechy mikroskopowe.

Płomiennik żółtyNiezalecany

Flammula alnicola

Płomiennik żółty

Płomiennik żółty tworzy zwykle niewielkie kępki na rozkładającym się drewnie. Młody kapelusz jest cytrynowożółty, później ochrowieje od środka i może pokrywać się rdzawymi plamkami. Jego powierzchnia pozostaje zasadniczo gładka, jedynie lekko lepka w wilgoci. Żółte blaszki stopniowo brązowieją. Smukły trzon ciemnieje od podstawy, a resztki osłony mogą zostawić nietrwałą strefę pierścienia. Gatunek jest znany z polskich lasów liściastych; starsze atlasy opisują go pod nazwą Pholiota alnicola.

Płowiec jodoformowyJadalny

Hemileccinum impolitum

Płowiec jodoformowy

Płowiec jodoformowy ma jasny, płowobrązowy kapelusz i żółte pory, które po uszkodzeniu nie wykazują wyraźnego sinienia. Podobnie zachowuje się jego jasny miąższ. Trzon jest drobno ziarnisty i pozbawiony siateczki typowej dla części borowików. Nazwa gatunku nawiązuje do aptecznego zapachu, opisywanego szczególnie przy podstawie trzonu. W Polsce spotyka się go rzadko, między innymi w ciepłych lasach liściastych. Podobny płowiec pofałdowany ma bardziej nierówną, dołkowaną powierzchnię kapelusza.

Pochwiak okazałyJadalny

Volvopluteus gloiocephalus

Pochwiak okazały

Pochwiak okazały tworzy duże, jasne owocniki także poza lasami. Jego kapelusz jest po deszczu śluzowaty, a suchy może wyglądać jedwabiście; środek często ma szarawe lub brązowawe zabarwienie. Blaszki pozostają wolne i z białych zmieniają się w różowe. Długi trzon nie ma pierścienia, natomiast u jego podstawy znajduje się wyraźna, workowata pochwa. Gatunek występuje w Polsce na żyznych polach i terenach zielonych. Jasne młode owocniki mogą jednak przypominać niebezpieczne muchomory.

Podłuskwiak topolowyNiejadalny

Hemipholiota populnea

Podłuskwiak topolowy

Podłuskwiak topolowy tworzy duże, mięsiste owocniki z jasnymi, wełnistymi łatami osłony. Na ochrowym lub jasnobrązowym kapeluszu łaty są szerokie i nieregularne, a przy brzegu często zwisają. Mocny trzon ma nietrwały pierścień oraz włókniste łuski poniżej niego. Blaszki przechodzą od białawych do brązowych. Gatunek jest spotykany w Polsce na topolach, także na ściętym drewnie. Szczególnie obfita osłona młodych owocników może zasłaniać znaczne fragmenty ich powierzchni, które z wiekiem stają się odsłonięte.

Ponurnik aksamitnyNiejadalny

Tapinella atrotomentosa

Ponurnik aksamitny

Ponurnik aksamitny tworzy duże, ciężkie owocniki osadzone na grubym, ciemnym trzonie. Kapelusz jest brązowy, suchy i matowy, z długo podwiniętym brzegiem. Rozrastając się przy drewnie, może stać się nierówny, muszlowaty albo językowaty. Kremowożółte blaszki silnie zbiegają ku trzonowi i wyraźnie odcinają się od jego ciemnego owłosienia. W polskich lasach gatunek występuje często. Dawna nazwa krowiak aksamitny pozostała w użyciu, choć grzyb należy obecnie do odrębnego rodzaju ponurnik.

Próchnilec długotrzonkowyNiejadalny

Xylaria longipes

Próchnilec długotrzonkowy

Próchnilec długotrzonkowy tworzy smukłe, maczugowate podkładki z wyraźnie zwężoną dolną częścią. Ich powierzchnia jest początkowo jaśniejsza, później brunatna i czarna, z drobnymi nierównościami. Wnętrze pozostaje białe oraz twarde, co silnie kontrastuje z ciemną osłoną. Górna część mieści drobne struktury wytwarzające zarodniki, a dolna pełni funkcję płonnego trzonka. Rozmiar i proporcje bywają zmienne, dlatego odróżnianie od innych próchnilców wymaga uwzględnienia także mikroskopowej budowy zarodników.

Próchnilec gałęzistyNiejadalny

Xylaria hypoxylon

Próchnilec gałęzisty

Próchnilec gałęzisty przypomina miniaturowe poroże wyrastające z martwego drewna. Jego smukłe, czarne podkładki są u podstawy delikatnie owłosione, a ku górze często spłaszczone i rozgałęzione. Młode zakończenia pokrywa biały nalot bezpłciowych zarodników. W późniejszym stadium całość ciemnieje, a zarodniki workowe dojrzewają w drobnych jamkach ukrytych pod powierzchnią. Grzyb występuje zwykle w skupieniach. Kontrast białych końcówek i czarnej podstawy jest zmienny, dlatego starsze okazy wyglądają znacznie mniej efektownie.

Próchnilec maczugowatyNiejadalny

Xylaria polymorpha

Próchnilec maczugowaty

Próchnilec maczugowaty tworzy skupienia grubych, nieregularnych struktur przypominających ciemne palce. Są to podkładki zawierające liczne drobne owocniki, których ujścia nadają powierzchni ziarnisty wygląd. Młode podkładki bywają szarawe i pokryte jasnym nalotem zarodników bezpłciowych, później stają się brunatnoczarne. Wnętrze pozostaje jasne i twarde. Często wyrastają tuż przy pniaku albo z ukrytego drewna, przez co mogą sprawiać wrażenie rosnących wprost z ziemi. Podobny próchnilec długotrzonkowy jest zwykle smuklejszy i ma wyraźniej wyodrębnioną podstawę.

Prószyk brudzącyNiezalecany

Bulgaria inquinans

Prószyk brudzący

Prószyk brudzący pojawia się na korze w skupieniach niewielkich, ciemnych owocników. Młode przypominają zamknięte poduszeczki, później otwierają się w płytkie miseczki lub krążki. Gładki, czarny środek kontrastuje z bardziej matową, brunatną stroną zewnętrzną. Wilgotne owocniki są sprężyste i galaretowate, podczas wysychania twardnieją. Dojrzała powierzchnia może pozostawiać czarny ślad zarodników przy dotknięciu. Podobne galaretowate grzyby na drewnie mają inny kształt i budowę, dlatego samo czarne zabarwienie nie wystarcza do rozpoznania tego gatunku.

Purchawka workowataJadalny

Lycoperdon excipuliforme

Purchawka workowata

Purchawka workowata ma wyraźnie wydłużoną, płonną podstawę i szerszą główkę, w której dojrzewają zarodniki. Młoda powierzchnia jest jasna i pokryta drobnymi, miękkimi brodawkami, później ochrowieje oraz łysieje. Po rozpadzie górnej części pomarszczona podstawa może pozostawać w terenie jeszcze przez wiele miesięcy. Nietypowe kształty bywają trudne do oznaczenia bez mikroskopu. W nowszej rewizji rodzaju gatunek występuje jako Utraria excipuliformis; nazwa Lycoperdon excipuliforme pozostaje używana w polskich atlasach. Jadalność odnosi się do młodych owocników o białym wnętrzu.

Rdzawoporka kosmataNiejadalny

Fuscoporia torulosa

Rdzawoporka kosmata

Rdzawoporka kosmata tworzy rozłożyste, beztrzonowe półki wyrastające nisko przy pniu. Ich rdzawobrązowy wierzch jest nierówny, początkowo kosmaty, później ciemniejący i spękany. Zaokrąglony brzeg świeżego przyrostu odcina się jaśniejszą barwą. Starsze powierzchnie mogą porastać glony lub mchy, dlatego owocnik łatwo przeoczyć wśród liści. Na spodzie znajdują się bardzo drobne brunatne pory. Korkowaty, z czasem twardy miąższ i wieloletni wzrost odróżniają tę hubę od miękkich, krótkotrwałych gatunków.

Rozszczepka pospolitaNiezalecany

Schizophyllum commune

Rozszczepka pospolita

Rozszczepka pospolita tworzy drobne wachlarzyki o białawym lub szarym, gęsto owłosionym wierzchu. Najciekawsza cecha kryje się pod spodem: promieniste fałdy przypominające blaszki są wzdłużnie rozszczepione. Podczas suszy ich brzegi podwijają się, osłaniając powierzchnię wytwarzającą zarodniki. Po deszczu twarde, skurczone owocniki ponownie stają się elastyczne. Grzyb przyrasta do drewna bokiem, bez wyraźnego trzonu, często tworząc liczne grupy. Różnice w opisach jadalności oraz skórzasta konsystencja przemawiają za pozostawieniem go wśród gatunków obserwowanych, a nie zbieranych do jedzenia.

Rycerzyk czerwonozłotyNiezalecany

Tricholomopsis rutilans

Rycerzyk czerwonozłoty

Rycerzyk czerwonozłoty zwraca uwagę kontrastem purpurowoczerwonych łuseczek i żółtego tła kapelusza. Wyrasta na drewnie, często przy pniakach drzew iglastych, uczestnicząc w jego rozkładzie. Młode kapelusze są wypukłe i mają podwinięty brzeg, później stają się bardziej płaskie. Żółte blaszki pozostają wyraźnym elementem ubarwienia, podczas gdy łuseczki starszych owocników mogą być mniej gęste. Mimo efektownego wyglądu i spotykanej w atlasach jadalności gatunek ma rozbieżne oceny przydatności spożywczej.

Skórnik aksamitnyNiejadalny

Stereum subtomentosum

Skórnik aksamitny

Skórnik aksamitny rozwija cienkie wachlarze o falistym brzegu, zwężone przy miejscu przyczepu do drewna. Delikatnie owłosiony wierzch zdobią pasy szarości, ochry i brązu. Jego spód jest gładki, bez drobnych otworów widocznych u wrośniaków. U świeżego owocnika uszkodzona powierzchnia zarodnikonośna może żółknąć. Barwy stają się mniej wyraźne podczas wysychania, dlatego ważne są także kształt i sposób przyrośnięcia. Skórzaste półeczki często wyrastają obok siebie na tym samym kawałku martwego drewna. Gatunek nie nadaje się do spożycia.

Skórnik szorstkiNiejadalny

Stereum hirsutum

Skórnik szorstki

Skórnik szorstki pokrywa drewno cienkimi, skórzastymi płatami, których brzegi odginają się w niewielkie półeczki. Sąsiednie owocniki mogą układać się dachówkowato. Żółte, pomarańczowe i brązowe odcienie tworzą na owłosionym wierzchu zmienne strefy. Najważniejsza różnica względem podobnych wrośniaków kryje się pod spodem: powierzchnia zarodnikonośna jest gładka, bez porów. Z tego powodu zdjęcie wykonane wyłącznie z góry pomija istotną część rozpoznania. Starsze i wyschnięte owocniki tracą intensywność barw, pozostając mocno związane z podłożem.

Smardz półwolnyJadalny

Morchella semilibera

Smardz półwolny

Smardz półwolny ma niewielką, stożkowatą główkę, której dolna część odstaje od trzonu. Przyrośnięcie znajduje się mniej więcej w połowie wysokości główki. Na jej powierzchni widać jamki rozdzielone wysokimi pionowymi żebrami i niższymi poprzecznymi listewkami. Jasny, pusty trzon może z czasem znacznie przewyższać główkę. Owocniki wyrastają wiosną w wilgotnych lasach i zaroślach. Podobna sylwetka występuje u naparstniczek, dlatego istotny jest zarówno układ powierzchni główki, jak i miejsce jej połączenia z trzonem.

Strzępiak ziemistoblaszkowyTrujący

Inocybe geophylla

Strzępiak ziemistoblaszkowy

Strzępiak ziemistoblaszkowy tworzy małe, jasne owocniki z wyraźnym garbkiem na kapeluszu. Jedwabista powierzchnia z czasem staje się włóknista, a brzeg może pękać promieniście. Pod kapeluszem dojrzewające blaszki zmieniają barwę na ziemistobrązową. Gatunek żyje w związku mikoryzowym z drzewami i jest notowany w różnych typach lasów. Mimo delikatnego wyglądu zawiera muskarynę. Fioletowo zabarwione strzępiaki opisywane dawniej jako jego odmiana są obecnie również ujmowane oddzielnie.

Suchogrzybek obciętozarodnikowyJadalny

Xerocomellus porosporus

Suchogrzybek obciętozarodnikowy

Suchogrzybek obciętozarodnikowy ma dość niepozorny, brązowy kapelusz, który często rozpada się na drobne poletka. W szczelinach prześwituje jasny miąższ, tworząc wyraźny wzór na ciemniejszym tle. Żółta warstwa rurek z wiekiem zmienia odcień, a większe pory są kanciaste. Smukły trzon bywa ciemnobrązowy, z ograniczoną domieszką czerwieni. Gatunek jest notowany w polskich lasach. Nazwa odnosi się do zarodników o charakterystycznie ściętym końcu, widocznym dopiero podczas badania mikroskopowego.

Suchogrzybek oprószonyJadalny

Xerocomellus pruinatus

Suchogrzybek oprószony

Suchogrzybek oprószony wyróżnia się ciemnym kapeluszem o delikatnie omszonej, jakby przypudrowanej powierzchni. Żółty spód i jaśniejszy trzon tworzą z nim wyraźny kontrast. Na trzonie mogą pojawiać się drobne czerwone punkty, szczególnie w jego dolnej części. Kapelusz pęka rzadziej niż u suchogrzybka złotoporego, a w szczelinach widać żółtawy miąższ. Gatunek jest udokumentowany w polskich lasach liściastych. Zmienność podobnych suchogrzybków sprawia, że sama aksamitna powierzchnia nie wystarcza do oznaczenia.

Szaroporka odymionaNiejadalny

Bjerkandera fumosa

Szaroporka odymiona

Szaroporka odymiona tworzy stosunkowo grube, jasne półeczki, które mogą zrastać się bokami lub układać jedna nad drugą. Wierzch młodych kapeluszy jest kremowy i aksamitny, później ochrowy lub szarobrązowy. Spód ma drobne, lecz wyraźnie większe niż u szaroporki podpalanej pory. Istotne różnice dotyczą również przekroju: miąższ jest ciemniejszy od warstwy rurek. Ten twardy grzyb uczestniczy w rozkładzie drewna liściastego i powoduje jego białą zgniliznę.

Szaroporka podpalanaNiejadalny

Bjerkandera adusta

Szaroporka podpalana

Szaroporka podpalana rozkłada drewno, tworząc cienkie półkoliste półeczki albo rozległe płaty mocno przywarte do podłoża. Kapelusiki często zachodzą na siebie, a ich szarobrązowy wierzch z czasem traci delikatne owłosienie. Najbardziej charakterystyczny jest popielaty spód z bardzo drobnymi porami oraz jaśniejszą krawędzią przyrostu. Całe skupienie może pokrywać znaczną część pniaka. Owocniki są łykowate i trwałe, dlatego można dostrzec je również poza okresem aktywnego wzrostu grzyba na drewnie.

Szczeciniak rdzawyNiejadalny

Hymenochaete rubiginosa

Szczeciniak rdzawy

Szczeciniak rdzawy pokrywa drewno cienkimi płatami, których brzegi odginają się w drobne półeczki. Mogą one tworzyć długie, zachodzące na siebie szeregi. Rdzawobrązowy wierzch jest początkowo aksamitny, później ciemnieje i łysieje, a rosnący brzeg pozostaje jaśniejszy. Spód jest zasadniczo gładki, czasem nieco brodawkowany, bez rurek i blaszek. Owocniki są skórzaste oraz trwałe. Na martwym drewnie dębu można oglądać obok siebie świeże przyrosty i ciemne pozostałości wcześniejszych sezonów.

Szyszkówka gorzkawaNiezalecany

Strobilurus tenacellus

Szyszkówka gorzkawa

Szyszkówka gorzkawa tworzy drobne brązowe owocniki na szyszkach sosny. Kapelusz jest gładki i zależnie od wilgotności wyraźnie jaśniejszy lub ciemniejszy. Jasne blaszki kontrastują z ochrowym trzonem, którego szczyt pozostaje białawy. Podstawa bywa korzeniasto wydłużona i otoczona delikatnymi włóknami. Gatunek jest pospolity w Polsce wiosną. Może rosnąć tuż obok szyszkówki tęporozwierkowej; barwa kapelusza nie rozstrzyga różnicy, a pewne odróżnienie tych dwóch taksonów często opiera się na budowie cystyd oglądanych mikroskopowo.

Szyszkówka świerkowaJadalny

Strobilurus esculentus

Szyszkówka świerkowa

Szyszkówka świerkowa należy do charakterystycznych drobnych grzybów wczesnej wiosny. Jej gładki kapelusz może być białawy, szary lub brązowy, zwykle z jaśniejszym brzegiem. Jasne blaszki są dość gęste i głęboko wycięte przy trzonie. Cienki, elastyczny trzon jaśnieje ku górze, a pod ziemią często przedłuża się do ukrytej szyszki. Gatunek jest pospolity w Polsce w świerczynach. Podobne szyszkówki sosnowe wyglądają niemal identycznie, dlatego rodzaj podłoża ma duże znaczenie przy porównywaniu owocników.

Szyszkówka tęporozwierkowaJadalny

Strobilurus stephanocystis

Szyszkówka tęporozwierkowa

Szyszkówka tęporozwierkowa ma drobny, gładki kapelusz w odcieniach ochry i brązu. Podczas rozwoju rozpościera się on, niekiedy zachowując tępy garbek. Jasne blaszki są dość gęste, a cienki ochrowy trzon jaśnieje tuż pod kapeluszem. Część podziemna może być dłuższa od odcinka widocznego nad ściółką. Gatunek jest znany z Polski z szyszek sosnowych. Najbliższego sobowtóra, szyszkówkę gorzkawą, często można odróżnić dopiero mikroskopowo: tutaj cystydy są szeroko maczugowate i zaokrąglone na końcach.

Świecznica rozgałęzionaNiejadalny

Artomyces pyxidatus

Świecznica rozgałęziona

Świecznica rozgałęziona przypomina miniaturowy świecznik ustawiony na próchniejącym drewnie. Jasne gałązki dzielą się wielokrotnie, a ich końce tworzą małe miseczki otoczone ząbkowatymi wyrostkami. Ten układ wygląda jak korona na szczycie każdego ramienia. Młode owocniki są białawe lub bladożółte, później stają się bardziej ochrowe. Rosną pojedynczo albo w grupach na rozkładających się pniach i kłodach. Mimo podobieństwa do koralówek nie należą do tego samego rodzaju, a ich charakterystyczne zakończenia wymagają uważnego obejrzenia.

Tęgoskór brodawkowanyTrujący

Scleroderma verrucosum

Tęgoskór brodawkowany

Tęgoskór brodawkowany przypomina brunatnawą kulę osadzoną na wyraźnym nibytrzonie. Powierzchnię pokrywają drobne, nieregularne łuseczki, które z czasem mogą odpadać. Podstawa jest mocna, bruzdowana i połączona z podłożem pasmami grzybni. Początkowo jasne wnętrze stopniowo ciemnieje, a po dojrzeniu zamienia się w brunatną masę zarodników. Osłona pęka u góry nieregularnym otworem. Ten gatunek należy do trujących tęgoskórów i nie powinien być mylony z jadalnymi młodymi kurzawkami, nawet gdy wnętrze pozostaje jeszcze blade.

Tęgoskór lamparciTrujący

Scleroderma areolatum

Tęgoskór lamparci

Tęgoskór lamparci tworzy niewielkie, zaokrąglone owocniki z krótką podstawą zagłębioną w ziemi. Ich powierzchnia jest pokryta ciemnymi łuseczkami otoczonymi jaśniejszymi obwódkami, co przywodzi na myśl cętkowane futro. Osłona pozostaje stosunkowo cienka, a po dojrzeniu pęka na szczycie. Jasna początkowo masa wewnętrzna stopniowo brunatnieje i staje się pyląca. Grzyb rośnie wśród drzew liściastych. Rozróżnienie podobnych tęgoskórów może wymagać mikroskopu, lecz żaden wygląd młodego owocnika nie jest podstawą uznania go za bezpieczny pokarm.

Twardoskórzak łuskowatyNiejadalny

Neolentinus lepideus

Twardoskórzak łuskowaty

Twardoskórzak łuskowaty tworzy mocne owocniki o jasnym kapeluszu pokrytym grubymi brązowawymi łuskami. Brzeg młodego kapelusza długo pozostaje podwinięty, a później środek może się zagłębiać. Jasne blaszki zbiegają na trzon i mają ząbkowane ostrza. Pełny, często mimośrodowy trzon nosi włókniste łuski oraz ślady zanikającego pierścienia. Gatunek jest znany z Polski zarówno z lasów, jak i przetworzonego drewna. Z wiekiem miąższ szybko staje się twardy, sprężysty i trudny do rozerwania.

Twardówka anyżkowaJadalny

Lentinellus cochleatus

Twardówka anyżkowa

Twardówka anyżkowa tworzy zwykle kępki nieregularnych, lejkowatych lub uchowatych kapeluszy. Ich czerwonobrązowa powierzchnia z czasem blednie, a podwinięty brzeg długo zachowuje falisty przebieg. Wąskie blaszki daleko zbiegają na mimośrodowy trzon i mają charakterystycznie ząbkowane ostrza. Miąższ jest elastyczny i twardy. Gatunek jest notowany w Polsce na martwym drewnie liściastym. Zwykle wydziela wyraźny zapach anyżu, jednak występują także owocniki niemal bezwonne, więc brak tej woni nie wyklucza oznaczenia.

Twardówka filcowataNiejadalny

Lentinellus ursinus

Twardówka filcowata

Twardówka filcowata tworzy bocznie przyrośnięte kapelusze o nerkowatym albo półkolistym kształcie. Ochrowobrązowa powierzchnia jest zwykle owłosiona, szczególnie blisko miejsca przyrośnięcia, podczas gdy brzeg może pozostawać gładszy. Gęste, niskie blaszki mają wyraźnie ząbkowane ostrza i z wiekiem brązowieją. Trzonu przeważnie brak. Gatunek jest udokumentowany w Polsce na martwym drewnie. Stopień owłosienia bywa zmienny, a rozdzielenie od twardówki kasztanowej opiera się również na podłożu i cechach mikroskopowych, nie tylko na wyglądzie kapelusza.

Twardziaczek gałązkowyNiejadalny

Collybiopsis ramealis

Twardziaczek gałązkowy

Twardziaczek gałązkowy zasiedla drobne resztki roślinne i może pokrywać gałązki licznymi jasnymi owocnikami. Niewielki kapelusz początkowo jest wypukły, później spłaszcza się lub nieco zapada pośrodku. Na białawym tle środek bywa bladoróżowy albo brązowawy. Rzadkie blaszki łączą poprzeczne żyłki. Krótki, często wygięty trzon jest delikatnie łuseczkowaty i ciemniejszy u podstawy. Gatunek jest notowany w Polsce przez znaczną część sezonu. W starszych atlasach figuruje jako Marasmiellus ramealis, obecnie także w rodzaju Collybiopsis.

Twardziak orzęsionyNiejadalny

Lentinus substrictus

Twardziak orzęsiony

Twardziak orzęsiony wygląda jak niewielki kapelusz na smukłym trzonie, lecz pod spodem ma rurki zakończone bardzo drobnymi porami. Matowa powierzchnia przyjmuje różne odcienie brązu, a jej brzeg bywa pokryty krótkimi szczecinkami. Owocniki wyrastają z drewna i szybko stają się twarde. Trzon zwykle znajduje się blisko środka kapelusza, choć nie zawsze jest idealnie centralny. Wielkość porów pomaga odróżniać ten gatunek od podobnych twardziaków. W starszych atlasach można znaleźć go pod nazwą żagiew orzęsiona, Polyporus ciliatus.

Twardziak tygrysiNiezalecany

Lentinus tigrinus

Twardziak tygrysi

Twardziak tygrysi ma jasny kapelusz z kontrastującymi ciemnobrązowymi lub niemal czarnymi łuseczkami. W miarę rozwoju środek zagłębia się, nadając owocnikowi lejkowaty kształt. Gęste jasne blaszki zbiegają na trzon i mają drobno piłkowane ostrza. Trzon również bywa łuskowaty, a młoda strefa pierścienia szybko zanika. Gatunek jest udokumentowany w Polsce na wilgotnym drewnie liściastym. Może wyrastać pojedynczo lub kępkami, natomiast podobny twardoskórzak łuskowaty zwykle jest masywniejszy i zasiedla drewno iglaste.

Twardziak zimowyNiejadalny

Lentinus brumalis

Twardziak zimowy

Twardziak zimowy, znany również jako żagiew zimowa, ma niewielki brązowy kapelusz osadzony na trzonie. Choć z daleka przypomina grzyb blaszkowy, jego spód pokrywają pory. Wyrasta z martwego drewna, szczególnie w chłodnej części roku, a zaschnięte owocniki mogą przetrwać do lata. Cienki kapelusz jest skórzasty i nie nadaje się do jedzenia. W starszych atlasach gatunek występuje pod nazwą Polyporus brumalis; przeniesienie do rodzaju Lentinus nie oznacza, że ma blaszki.

Twardzioszek ciemnotrzonowyNiejadalny

Marasmius cohaerens

Twardzioszek ciemnotrzonowy

Twardzioszek ciemnotrzonowy ma ochrowy lub rdzawobrązowy kapelusz, który stopniowo się rozpościera, często zachowując szeroki garbek. Sucha powierzchnia bywa delikatnie oszroniona. Kremowe blaszki są dość rzadkie i mogą mieć brązowawe ostrza. Szczególnie charakterystyczny jest cienki, gładki trzon: jasny u góry, żółtawy pośrodku, ciemnobrązowy lub niemal czarny u podstawy. Gatunek występuje w Polsce w ściółce bukowej i innych lasach liściastych. Porównanie z podobnymi twardzioszkami wymaga uwzględnienia owłosienia trzonu oraz cech mikroskopowych.

Twardzioszek nalistnyNiejadalny

Marasmius bulliardii

Twardzioszek nalistny

Twardzioszek nalistny tworzy bardzo drobne owocniki przypominające pofałdowane parasolki na ciemnych nitkach. Jasnobrązowy kapelusz ma głębokie promieniste bruzdy, a w zagłębionym środku może pozostawać mały garbek. Rzadkie jasne blaszki łączą się z obrączką otaczającą trzon. Cieniutki trzon jest gładki, połyskujący i ciemnieje od podstawy. Gatunek jest udokumentowany w Polsce na opadłych liściach. Po okresach wilgotnej pogody może pojawiać się licznie, choć jego miniaturowe rozmiary sprawiają, że łatwo przeoczyć całe skupienie.

Twardzioszek obrożowyNiejadalny

Marasmius rotula

Twardzioszek obrożowy

Twardzioszek obrożowy przypomina maleńki biały parasolik na ciemnej, nitkowatej nóżce. Kapelusz ma promieniste fałdy i niewielkie zagłębienie w środku. Najważniejszą cechę widać od spodu: rzadkie blaszki łączą się z obróżką otaczającą trzon, zamiast dochodzić bezpośrednio do niego. Tę obróżkę trzeba odróżnić od pierścienia, którego na trzonie nie ma. Grzyb wyrasta na drobnych szczątkach drzew i rozkłada materię organiczną. Jego niewielkie, cienkie owocniki są opisywane jako niejadalne, mimo delikatnego i regularnego wyglądu.

Uchówka oślaNiezalecany

Otidea onotica

Uchówka ośla

Uchówka ośla tworzy wydłużone czarki przypominające postawione pionowo uszy. Jedna strona jest rozcięta, a podwinięte brzegi mogą częściowo zachodzić na siebie. Gładkie wnętrze ma barwę żółtawą lub ochrową, często z różowym odcieniem. Zewnętrzna powierzchnia jest jaśniejsza, nieco oprószona, a u podstawy może być widoczny krótki trzonek. Owocniki nieraz wyrastają blisko siebie i zrastają się w grupy. Podobne uchówki różnią się subtelnymi cechami, dlatego sam uszowaty kształt nie wystarcza do oznaczenia.

Uszak skórnikowatyNiejadalny

Auricularia mesenterica

Uszak skórnikowaty

Uszak skórnikowaty może przypominać cienką, strefowaną hubę, lecz jego nawodnione owocniki są elastyczne i galaretowate. Wierzch pokrywają włoski oraz koncentryczne pasy szarości, brązu i ochry. Spód jest ciemniejszy, pofałdowany, z rozgałęzionymi żyłkami. Owocniki wyrastają bokiem z drewna, zachodzą na siebie i mogą zajmować długie odcinki kłody. Po wyschnięciu twardnieją i kurczą się. Odróżnienie od skórników ułatwia budowa miąższu, której nie oddaje sam podobny układ barwnych stref.

Wilgotnica czerniejącaNiezalecany

Hygrocybe conica

Wilgotnica czerniejąca

Wilgotnica czerniejąca początkowo ma żywe żółte, pomarańczowe lub czerwone barwy, które z czasem ustępują czerni. Kapelusz zachowuje stożkowaty kształt i wyraźny wierzchołek, nawet gdy owocnik jest już dojrzały. Ciemnienie może zaczynać się od uszkodzonych miejsc, stopniowo obejmując kapelusz, blaszki i trzon. Dzięki temu stare egzemplarze wyglądają zupełnie inaczej niż świeże. Gatunek występuje na terenach trawiastych. Należy do grupy podobnych czerniejących wilgotnic, dlatego ten opis nie rozstrzyga oznaczeń trudniejszych okazów.

Wilgotnica szkarłatnaNiezalecany

Hygrocybe coccinea

Wilgotnica szkarłatna

Wilgotnica szkarłatna jest małym, intensywnie czerwonym grzybem terenów trawiastych. Jej kapelusz z wiekiem blednie od brzegu, przechodząc w pomarańcz i żółć. Początkowo wypukły, może stać się niemal płaski albo lekko zagłębiony. Czerwonawy trzon rozjaśnia się ku podstawie, a blaszki mają cieplejsze pomarańczowożółte odcienie. Owocniki pojawiają się pojedynczo lub w grupach. W podobnych siedliskach rośnie wiele innych czerwonych wilgotnic, których rozpoznanie wymaga więcej niż porównania samej barwy kapelusza.

Wilgotnica żółknącaNiezalecany

Hygrocybe chlorophana

Wilgotnica żółknąca

Wilgotnica żółknąca ma jasny, żółty kapelusz, czasami z cieplejszym pomarańczowym środkiem. W deszczową pogodę jego powierzchnia jest bardzo śliska, podobnie jak smukły trzon. Kapelusz stopniowo rozszerza się z wypukłego do prawie płaskiego, niekiedy z niskim garbkiem. Żółte blaszki są dość szerokie i rzadkie. Owocnik nie czernieje tak jak u wilgotnicy czerniejącej. W Polsce gatunek notowano na terenach trawiastych; od innych drobnych żółtych wilgotnic bywa trudny do odróżnienia.

Wilgotniczka papuziaNiezalecany

Gliophorus psittacinus

Wilgotniczka papuzia

Wilgotniczka papuzia jest niewielkim grzybem o niezwykle zmiennej kolorystyce. Młode owocniki mają zielone odcienie na kapeluszu i górnej części trzonu, lecz z czasem mogą stać się przeważnie żółte, pomarańczowe lub różowawe. Zielonkawa warstwa śluzu może zostać zmyta przez deszcz. Rzadkie, grube blaszki również zmieniają barwę podczas dojrzewania. Gatunek rośnie w trawie i mchu. Najstarsze owocniki często niewiele przypominają te młode, które zwykle pokazuje się na fotografiach atlasowych.

Włośnianka korzeniastaNiejadalny

Hebeloma radicosum

Włośnianka korzeniasta

Włośnianka korzeniasta wyróżnia się długim, zwężającym się przedłużeniem trzonu ukrytym w podłożu. Jej mięsisty kapelusz ma jasny brzeg, ciemniejszy ochrowobrązowy środek oraz drobne łuski na lepkiej powierzchni. Na trzonie pozostaje pierścień, a poniżej niego widoczne są kolejne łuski. Gęste blaszki stopniowo zmieniają barwę z jasnej na brązową. Charakterystyczna woń przypomina migdały lub marcepan. Gatunek jest notowany w Polsce przy drzewach liściastych, gdzie pozornie naziemne owocniki mogą mieć związek z podziemnymi korzeniami.

Włośnianka musztardowaTrujący

Hebeloma sinapizans

Włośnianka musztardowa

Włośnianka musztardowa tworzy dość duże, mięsiste owocniki o ochrowym kapeluszu z ciemniejszym środkiem. Wilgotna powierzchnia jest lepka, a jasny trzon ma u góry mączysty nalot. Blaszki z wiekiem brązowieją i zwykle nie noszą kropelek charakterystycznych dla niektórych podobnych włośnianek. W pustej górnej części trzonu może być widoczny stożkowaty wyrostek miąższu schodzący od kapelusza. Zapach przypomina rzodkiew. W Polsce jest spotykana w lasach liściastych, często w większych grupach.

Wodnicha białaNiezalecany

Hygrophorus eburneus

Wodnicha biała

Wodnicha biała tworzy delikatne owocniki, których kapelusz i trzon podczas wilgotnej pogody są mocno śluzowate. Początkowo biały kapelusz z czasem może stać się lekko kremowy, rozpostarty i falisty na brzegu. Grube, jasne blaszki schodzą na trzon. Sam trzon jest często wygięty, a przy wierzchołku drobno kosmkowaty. Owocniki bywają liczne w buczynach. Gatunek przypomina inne białe wodnichy i kopułki, dlatego ważne jest uwzględnienie siedliska oraz całego zestawu cech, również ich zmian z wiekiem.

Wodnicha oliwkowobiałaJadalny

Hygrophorus olivaceoalbus

Wodnicha oliwkowobiała

Wodnicha oliwkowobiała łączy ciemny, oliwkowobrązowy kapelusz z białymi blaszkami i charakterystycznie wzorzystym trzonem. Po deszczu cały owocnik bywa bardzo śluzowaty. Na jasnym trzonie szarawe lub oliwkowe włókienka układają się w nieregularne pasy i zygzaki, natomiast jego wierzchołek pozostaje jaśniejszy. Kapelusz stopniowo się spłaszcza, często zachowując tępy garbek. Gatunek jest związany ze świerkami. Podobne wodnichy mogą rosnąć przy innych drzewach, a ich rozdzielenie czasem wymaga również badania zarodników.

Wodnicha pachnącaJadalny

Hygrophorus agathosmus

Wodnicha pachnąca

Wodnicha pachnąca ma niepozorny szary kapelusz, ale wyróżnia ją zapach kojarzony z migdałami lub marcepanem. Wilgotny kapelusz jest lepki, z ciemniejszym środkiem i długo podwiniętym brzegiem. Białe, dość rzadkie blaszki schodzą na jasny trzon. Jego górna część bywa delikatnie oprószona lub kosmkowata. Gatunek jest notowany w polskich lasach, szczególnie w obecności świerków. Zapach stanowi tylko część opisu i nie zastępuje porównania budowy owocnika z podobnymi szarymi wodnichami.

Wodnicha późnaJadalny

Hygrophorus hypothejus

Wodnicha późna

Wodnicha późna pojawia się wtedy, gdy wiele letnich grzybów już przestaje owocnikować. Jej oliwkowobrązowy kapelusz po deszczu pokrywa warstwa śluzu, a starsze owocniki nabierają cieplejszych żółtych lub pomarańczowych tonów. Jasnożółte blaszki są dość rzadkie i lekko schodzą na trzon. Smukły trzon również bywa lepki. Gatunek rośnie pod sosnami, nieraz w licznych grupach. Późna pora występowania jest użyteczną informacją o jego ekologii, lecz sama nie pozwala odróżnić go od innych jesiennych grzybów.

Wrośniak anyżkowyNiejadalny

Trametes suaveolens

Wrośniak anyżkowy

Wrośniak anyżkowy rozwija stosunkowo grube, jasne półki, zwykle bez wyraźnych barwnych stref. Młody wierzch jest delikatnie filcowaty, z czasem staje się gładszy i może żółknąć. Świeże owocniki wyróżnia zapach anyżu, od którego pochodzi nazwa. Spód ma widoczne, dość duże pory o zmiennym kształcie. Grzyb jest silnie związany z wierzbami i powoduje białą zgniliznę drewna. Zapach nie wystarcza jednak do oznaczenia, ponieważ podobną woń i podłoże ma także inny jasny grzyb nadrzewny, iwoporek anyżkowy.

Wrośniak garbatyNiejadalny

Trametes gibbosa

Wrośniak garbaty

Wrośniak garbaty jest dość masywną, jasną hubą, niekiedy z wypukłością przy miejscu przyrośnięcia do drewna. Na powierzchni pniaka może rozrastać się szerzej, tworząc nieregularne wachlarze. Starszy wierzch często zielenieje wskutek obecności glonów. Ważną cechę widać pod spodem: pory są wydłużone, czasem przypominają krótkie szczeliny. Sam zielony nalot nie wystarcza do rozpoznania, ponieważ pojawia się także na innych hubach. Grzyb uczestniczy w rozkładzie martwego drewna, powodując jego białą zgniliznę.

Wrośniak miękkowłosyNiejadalny

Trametes pubescens

Wrośniak miękkowłosy

Wrośniak miękkowłosy tworzy jasne, cienkie półeczki, które mogą zachodzić na siebie lub zrastać się brzegami. Młody wierzch przypomina delikatny biały aksamit. Zwykle nie ma mocno kontrastujących, barwnych pasów charakterystycznych dla części innych wrośniaków. Z wiekiem powierzchnia łysieje i może nabierać żółtawych albo brunatnych odcieni. Pod spodem znajdują się drobne pory. Mimo jasnej barwy owocnik ma skórzastą konsystencję i nie jest grzybem przeznaczonym do jedzenia. Uczestniczy w rozkładzie drewna drzew liściastych.

Wrośniak strefowanyNiejadalny

Trametes ochracea

Wrośniak strefowany

Wrośniak strefowany układa swoje niewielkie kapelusze w dachówkowate skupienia, czasem przypominające rozetę. Ochrowe, rdzawe i brązowe pasy mają zazwyczaj zbliżoną tonację, a krótko owłosiony wierzch pozostaje matowy. W porównaniu z wrośniakiem różnobarwnym owocniki bywają grubsze, szczególnie przy nasadzie. Granica między tymi gatunkami nie zawsze jest jednak wyraźna na zdjęciu. Warto obejrzeć również jasny, porowaty spód i przekrój kapelusza. To trwały, niejadalny grzyb rozkładający martwe drewno, którego starsze półeczki długo pozostają na podłożu.

Wrośniak szorstkiNiejadalny

Trametes hirsuta

Wrośniak szorstki

Wrośniak szorstki tworzy jasne półki z wyraźnie owłosionym wierzchem, często ustawione jedna nad drugą. Na starszych owocnikach pojawiają się szare i ochrowe pasy, a miejscami również zielonkawy nalot glonów. Pod kapeluszem znajduje się powierzchnia z drobnymi porami. To grzyb rozkładający drewno, którego skórzaste owocniki długo zachowują kształt. Ich wygląd zmienia się z wiekiem: młody, niemal biały okaz może przypominać inne jasne wrośniaki znacznie bardziej niż dojrzała, strefowana półka.

Zasłonak cynamonowyTrujący

Cortinarius cinnamomeus

Zasłonak cynamonowy

Zasłonak cynamonowy ma suchy, matowy kapelusz w odcieniach oliwkowego brązu i cynamonu. Młode blaszki są żółtawe lub pomarańczowoochrowe, z czasem nabierają rdzawobrązowej barwy. Smukły trzon jest żółtawy u góry, niżej bardziej rudy i pokryty delikatnymi włóknami osłony. Niewielki garbek często pozostaje widoczny po rozpostarciu kapelusza. Gatunek występuje w Polsce gromadnie w leśnym mchu. Barwy blaszek zmieniają się z wiekiem, co utrudnia porównanie wyłącznie starych owocników.

Zasłonak glinkowatyTrujący

Cortinarius bolaris

Zasłonak glinkowaty

Zasłonak glinkowaty wygląda jak jasny grzyb pokryty drobnymi ceglastoczerwonymi łatkami. Są one szczególnie widoczne na kapeluszu, którego tło pozostaje kremowe lub ochrowe. Podobne czerwone włókienka i plamki występują na trzonie. Blaszki początkowo są blade, później przyjmują rdzawy kolor. Miąższ może powoli żółknąć, zwłaszcza w dolnej części owocnika. Ten spotykany w Polsce gatunek lasów liściastych najczęściej wiąże się z bukami. Układ łusek bywa mniej wyraźny u starych lub przemoczonych okazów.

Zasłonak kleistyNiezalecany

Cortinarius mucosus

Zasłonak kleisty

Zasłonak kleisty wyróżnia się warstwą śluzu zarówno na kapeluszu, jak i na większej części trzonu. Kapelusz jest żółtobrązowy do kasztanowego, ciemniejszy pośrodku, a po wyschnięciu staje się błyszczący. Biały trzon może zwężać się ku podstawie. Pozostałości osłony z czasem tworzą na nim nieregularne brązowe pasy. Blaszki początkowo są jasne, potem rdzewieją. Gatunek jest częsty w Polsce pod sosnami. Wilgotność mocno wpływa na jego wygląd, dlatego suche okazy mogą sprawiać odmienne wrażenie.

Zasłonak krwistyNiezalecany

Cortinarius sanguineus

Zasłonak krwisty

Zasłonak krwisty ma intensywnie czerwone zabarwienie obejmujące kapelusz, blaszki i znaczną część trzonu. Sucha powierzchnia kapelusza jest drobno włóknista lub łuseczkowata, a jego kształt zmienia się od wypukłego do rozpostartego. Czerwone blaszki z wiekiem nabierają brązowych tonów. Smukły trzon może być jaśniejszy przy podstawie. W Polsce występuje między innymi w wilgotnych lasach świerkowych. Pełne czerwone zabarwienie odróżnia typowe owocniki od zasłonaka purpurowoblaszkowego, którego kapelusz i trzon są znacznie jaśniejsze.

Zasłonak odrażającyNiejadalny

Cortinarius camphoratus

Zasłonak odrażający

Zasłonak odrażający tworzy jasne, liliowofioletowe owocniki, które stopniowo bledną i ochrowieją od środka kapelusza. Jego włóknista powierzchnia ma jedwabisty połysk. Fioletowe blaszki stają się z wiekiem rdzawobrązowe, a jasny trzon może zachowywać srebrzyste włókna. Miąższ młodych okazów bywa niebieskofioletowy. Charakterystyczny, silny i nieprzyjemny zapach bywa różnie porównywany przez autorów. Gatunek jest znany z Polski z lasów iglastych. Podobny zasłonak wonny odróżnia się przede wszystkim żółtawym, a nie fioletowym miąższem.

Zasłonak osłoniętyNiezalecany

Cortinarius armillatus

Zasłonak osłonięty

Zasłonak osłonięty wyróżnia się czerwonymi pasami osłony na stosunkowo jasnym trzonie. Jego rdzawobrązowy kapelusz jest delikatnie włóknisty, z czasem szeroko rozpostarty i często zachowuje łagodny garbek. Blaszki przybierają coraz bardziej rdzawy odcień w miarę dojrzewania zarodników. Maczugowaty trzon może mieć kilka oddzielonych obrączek zamiast jednego zwartego pierścienia. Gatunek związany jest z brzozami i występuje w Polsce. Układ czerwonych pasów należy oglądać razem z kapeluszem, blaszkami oraz otoczeniem drzewa.

Zasłonak pachnącyNiezalecany

Cortinarius torvus

Zasłonak pachnący

Zasłonak pachnący ma szarobrązowy kapelusz z delikatnym różowawym tonem oraz jasnymi włókienkami. Szerokie, dość odległe blaszki mogą być początkowo fioletowawe, a później brązowieją. Charakterystyczny jest mocny, zgrubiały u dołu trzon, którego dolną część otacza jasna osłona przypominająca skarpetkę. Nad jej brzegiem pozostaje wyraźna strefa pierścieniowa. Zapach jest słodkawy, ale nie zawsze przyjemny. Gatunek został udokumentowany w polskich lasach liściastych; sama woń nie pozwala pewnie odróżnić go od innych zasłonaków.

Zasłonak purpurowoblaszkowyNiezalecany

Cortinarius semisanguineus

Zasłonak purpurowoblaszkowy

Zasłonak purpurowoblaszkowy łączy niepozorny, żółtobrązowy kapelusz z wyraźnie czerwonymi blaszkami. Kapelusz jest suchy, delikatnie włóknisty i często zachowuje centralny garbek. Jasny, żółtawy trzon kontrastuje ze spodem kapelusza; u jego podstawy może pojawiać się czerwony odcień. Z wiekiem barwa blaszek staje się bardziej brunatna. Gatunek jest notowany w Polsce w lasach na kwaśnych glebach. Czerwone blaszki są ważną cechą porównawczą, lecz ich odcień zmienia się podczas dojrzewania owocnika.

Zasłonak szarobrązowyNiezalecany

Cortinarius anomalus

Zasłonak szarobrązowy

Zasłonak szarobrązowy ma kapelusz początkowo szarawy, często z niebieskawym tonem przy brzegu, a później ochrowobrązowy. Delikatnie włóknista powierzchnia może jedwabiście połyskiwać. Blaszki młodych owocników są szarofioletowe, następnie rdzewieją. Na jasnym trzonie pozostają nieregularne pasy osłony; jego szczyt bywa niebieskawy. Gatunek jest udokumentowany w Polsce w różnych lasach. Należy do trudnej grupy podobnych zasłonaków, więc odcienie fioletu i szarości trzeba oceniać łącznie z budową owocnika oraz cechami mikroskopowymi.

Zasłonak wonnyTrujący

Cortinarius traganus

Zasłonak wonny

Zasłonak wonny ma masywny pokrój i młody kapelusz w liliowofioletowych odcieniach, które stopniowo ustępują jasnej ochrze. Mocny trzon kończy się wyraźnym zgrubieniem, a resztki zasnówki tworzą na nim rdzawą strefę. Blaszki oraz miąższ od początku mają żółtawe lub ochrowe tony, mimo fioletowej powierzchni owocnika. Zapach bywa nieprzyjemny, z owocową nutą, i jest zmienny. Gatunek występuje w Polsce pod drzewami iglastymi. Barwa miąższu pomaga porównywać go z podobnym zasłonakiem odrażającym.

Zgliszczak pospolityNiejadalny

Kretzschmaria deusta

Zgliszczak pospolity

Zgliszczak pospolity tworzy nieregularne poduszki i skorupy przytwierdzone do drewna. Wiosenne przyrosty są jasnoszare, z białawą krawędzią, przez co łatwo odcinają się od kory. Później czernieją i stają się kruche, upodabniając się do zwęglonej powierzchni. Podkładka może zajmować rozległy fragment podstawy pnia, choć nie tworzy typowego kapelusza. Grzyb rozwija się na żywych drzewach i kontynuuje rozkład po ich śmierci. Jego ciemne stadium często pozostaje niezauważone podczas pobieżnych oględzin.

Ziarnóweczka cynobrowaJadalny

Cystodermella cinnabarina

Ziarnóweczka cynobrowa

Ziarnóweczka cynobrowa tworzy niewielkie owocniki o pomarańczowym lub ceglastoczerwonym kapeluszu pokrytym drobnymi ziarenkami. Przy brzegu młodego kapelusza mogą pozostawać jasne resztki osłony. Białawe blaszki wyraźnie kontrastują z ciepłą barwą jego powierzchni. Górna część trzonu jest jaśniejsza i gładsza, natomiast poniżej strefy osłony występuje ziarnisty lub filcowaty nalot. Gatunek jest udokumentowany w Polsce w lasach iglastych i mieszanych. Odróżnianie go od podobnych ziarnóweczek może wymagać sprawdzenia cech mikroskopowych.

Ziarnóweczka gruzełkowataNiezalecany

Cystodermella granulosa

Ziarnóweczka gruzełkowata

Ziarnóweczka gruzełkowata ma drobny kapelusz o barwie od ceglastoczerwonej po cynamonowobrązową. Jego powierzchnię równomiernie pokrywają drobne ziarenka, a młody brzeg może zachowywać białe resztki osłony. Jasne blaszki kontrastują z ciepłym kolorem kapelusza. Smukły trzon powyżej szybko zanikającej strefy pierścienia jest jaśniejszy, niżej ziarnisty lub łuseczkowaty. Gatunek jest notowany w Polsce, przeważnie w mszystych lasach iglastych. Podobna ziarnóweczka cynobrowa zwykle tworzy większe owocniki, lecz ważne różnice ujawnia dopiero mikroskop.

Ziarnówka bladaNiezalecany

Cystoderma carcharias

Ziarnówka blada

Ziarnówka blada tworzy niewielkie owocniki o kremowym, białawym lub szarawym kapeluszu, często z różowym odcieniem. Jego powierzchnia jest ziarnista, niekiedy lekko pomarszczona. U młodych okazów przy brzegu pozostają jasne strzępki osłony. Trzon ma dość wyraźny pierścień; poniżej niego jest łuskowaty, a wyżej delikatnie kłaczkowaty. Gęste blaszki pozostają jasne. Gatunek jest udokumentowany w Polsce w lasach różnego typu. Blady kolor nie odróżnia go bezwzględnie od jasnych form innych ziarnówek.

Ziarnówka ochrowożółtaNiezalecany

Cystoderma amianthinum

Ziarnówka ochrowożółta

Ziarnówka ochrowożółta jest niewielkim grzybem o ciepło zabarwionym, drobno ziarnistym kapeluszu. Jego środek może być pomarszczony, a na brzegu młodych owocników wiszą jasne resztki osłony. Blaszki pozostają znacznie jaśniejsze od kapelusza. Trzon nad nietrwałą strefą pierścienia jest delikatnie kłaczkowaty, niżej pokrywają go ciemniejsze łuseczki. Barwa owocników bywa zmienna, od bladożółtej po rdzawą. Gatunek często pojawia się grupami w mszystej ściółce, gdzie niewielkie rozmiary ułatwiają przeoczenie jasnych blaszek.

Żagiew guzowataJadalny

Polyporus tuberaster

Żagiew guzowata

Żagiew guzowata przypomina niewielki parasol o jasnobrązowym kapeluszu pokrytym łuseczkami. Kapelusz stopniowo zagłębia się w środku i może przyjmować lejkowaty kształt. Jasny trzon jest zwykle umieszczony centralnie lub nieco z boku. Od spodu widoczne są kremowe, kanciaste pory zbiegające na trzon. Niektóre owocniki rozwijają się z podziemnej, zwartej skleroty, jednak jej brak nie wyklucza gatunku. W Polsce jest rzadko notowana, a niewielkie okazy łatwo pomylić z innymi trzonowymi hubami.

Żagiew wielogłowaJadalny

Polyporus umbellatus

Żagiew wielogłowa

Żagiew wielogłowa tworzy okazałą kępę przypominającą bukiet drobnych parasolek. Gruby wspólny trzon wielokrotnie się rozgałęzia, a na końcach odnóg znajdują się liczne, zaokrąglone kapelusiki z zagłębionym środkiem. Są jasne, szarawoochrowe, delikatnie włókniste lub łuseczkowate. Spód ma kremowe pory zbiegające na odnogi. Cała struktura wyrasta z ukrytej w glebie skleroty związanej z korzeniami drzewa. Owocniki są jednoroczne i nietrwałe, lecz grzyb może powracać na tym samym stanowisku przez wiele sezonów.

UCZ SIĘ ZAUWAŻAĆ RÓŻNICE

Porównaj opisy gatunków

Zestawienie pomaga poznawać cechy opisane w atlasie. Nie jest kluczem do oznaczania i nie potwierdza rozpoznania ani jadalności znalezionego okazu. Nie porównuj wyłącznie zdjęć.

Zaznacz „Porównaj” przy dwóch lub trzech gatunkach powyżej. Wybrane opisy pojawią się tutaj.

Liczba opracowanych gatunków: 412 · własne opisy na podstawie atlasu grzyby.pl oraz atlasu Ekologia.pl i źródeł wskazanych przy gatunkach. Fotografie na licencjach podanych przy zdjęciach.

DOBRZE WIEDZIEĆ

Masz pytania?
Zajrzyj tutaj.

Kilka odpowiedzi przed następną
wyprawą do lasu.

Poznaj nasz projekt
Czy zdjęcie wystarczy do rozpoznania grzyba?

Samo zdjęcie nie daje wystarczającej podstawy do oceny przydatności okazu do spożycia. Nie jedz grzybów budzących wątpliwości. Skorzystaj z oceny grzyboznawcy lub klasyfikatora.

Jak szukać gatunku w atlasie?

Wpisz polską lub łacińską nazwę, wybierz literę albo filtr jadalności. Karta gatunku opisuje cechy i siedlisko. To materiał edukacyjny, a nie ocena zebranych okazów.

Gdzie mogę sprawdzić zebrane grzyby?

Skontaktuj się z lokalną stacją sanitarno-epidemiologiczną i sprawdź dostępność grzyboznawcy lub klasyfikatora. Do oceny przynieś świeże, całe owocniki.

Czy prawdziwek i borowik szlachetny to ten sam grzyb?

Tak. Prawdziwek to popularna nazwa borowika szlachetnego (Boletus edulis). W atlasie znajdziesz go pod nazwą borowik szlachetny.